Gourt Home::Gourt :: Groningen (provincie)
Groningen (Gronings: Grönnen of Grunn'n) is een provincie in het noorden van Nederland met ca. 575.000 inwoners en als hoofdstad Groningen.
Groningen grenst in het noorden aan de Waddenzee, in het noordoosten aan de inhammen Eems en Dollard, in het oosten aan Oost-Friesland (Nedersaksen, Duitsland), in het zuiden aan Drenthe en in het westen aan de provincie Friesland.
Bij de provincie horen drie kleine, onbewoonde waddeneilanden: Rottumeroog, Rottumerplaat en Zuiderduintjes. Naar deze waddeneilanden worden jaarlijks een aantal malen wadlooptochten georganiseerd.
Algemeen
De provincie wordt ook wel Stad en Ommelanden genoemd omdat historisch de stad (van oorsprong Saksisch) en het omringende platteland (van oorsprong Fries) lange tijd in onmin geleefd hebben. De drie historische Ommelander kwartieren zijn Hunsingo, Fivelingo en het Westerkwartier. De Ommelanden en het Oldambt waren tot de 15e eeuw grotendeels oorspronkelijk Fries, de stad, Gorecht en Westerwolde Saksisch. Nu worden vrijwel overal in de Ommelanden Nedersaksische dialecten gesproken. Alleen in de dorpen De Wilp en Opende in het Westerkwartier wordt deels Fries gesproken.
Groningen is na Drenthe, Friesland en Zeeland de dunst bevolkte provincie van Nederland, met 246 inwoners per km².
Geografie
Het noordoosten van de provincie grenst aan het Eems-Dollardestuarium. In de streek rondom dit estuarium is in de loop van de geschiedenis veel landwinning geweest. De streek wordt vooral gekenmerkt door herenboeren met prachtige kapitale boerderijen en kleine arbeidershuisjes. Nergens in Groningen was het verschil tussen rijk en arm zo groot. Vandaar ook dat er juist in het Oldambt een communistische partij is opgestaan. Deze was tot 2006 de grootste partij in de gemeenteraad van de gemeente Reiderland.
Onder het westelijke deel van dit gebied (Fivelingo), bij Slochteren, ligt een grote aardgasbel die allengs echter uitgeput raakt. De vermindering van de druk in de ondergrondse aardlagen leidt tot een meetbare daling van het maaiveld.
Het zuidoosten, de Veenkoloniën, was oorspronkelijk een uitgestrekt hoogveengebied dat vanaf de 17e eeuw ontveend en in cultuur gebracht is. Uit die tijd resteert een uitgebreid stelsel van kanalen. Traditioneel werden hier vooral fabrieksaardappelen verbouwd.
Oostelijk van de Veenkoloniën en het Oldambt ligt Westerwolde, een streek op zandgrond. Hier ligt het hoogste punt van Groningen, de Hasseberg. Deze streek wordt gekenmerkt door een glooiend landschap met veel bebossing en Meanderriviertjes.
Ook het Westerkwartier in het westen van de provincie ligt op een lage zandrug. Dit is een uitloper van de Hondsrug. Het heeft qua landschap veel weg van de Friese Wouden.
In het noorden van het Westerkwarier wordt het landschap gekenmerkt door wierden.
De Stad en Haren zijn ontstaan op de Hondsrug.
De belangrijkste kanalen in de provincie zijn het Reitdiep, het Van Starkenborghkanaal, het Eemskanaal, het Stadskanaal en het Winschoterdiep. Riviertjes in het gebied zijn het Reitdiep, dat uitgegraven is tot kanaal, de Oude Lauwers en het meanderriviertje de Westerwoldse Aa die ten zuiden van Wessinghuizen Ruiten Aa wordt genoemd.
Geschiedenis
Zie ook hoofdartikel: Geschiedenis van Groningen
De geschiedenis van de provincie Groningen is voor een groot gedeelte de geschiedenis van het proces waarbij de stad in de loop der jaren steeds meer de macht kreeg over de Ommelanden. Daar voor ligt echter nog een periode waarin het grootste deel van de provincie een geheel vormde met het naburige Westerlauwers Friesland en Oost-Friesland. Het was een gebied dat het meeste weg had van de huidige Waddenzee. Bij eb viel het droog, bij vloed stond het grotendeels onder water. In dat kwelderlandschap was permanente bewoning alleen mogelijk op wierden.
Overigens wijst de aanwezigheid van een hunebed bij Noordlaren er op dat de bewoningsgeschiedenis tenminste teruggaat tot de steentijd. De vondst van een verzonken hunebed bij Delfzijl is een aanwijzing dat die bewoning zich niet alleen beperkte tot het grensgebied met Drenthe.
De eerste bekende vermelding van de stad Groningen dateert uit 1024. De stad was op dat moment in ieder geval nominaal bezit van de bisschop van Utrecht. Aangenomen wordt dat de stad van origine een Drents dorp was, maar er zijn ook aanwijzingen dat de stad deels bewoond werd door Friezen. Het Saksische karakter heeft in ieder geval de overhand gekregen.
De stad had oorspronkelijk enige concurrentie van Appingedam, maar nadat de stad er in geslaagd was om het stapelrecht te verwerven was de dominante positie gevestigd. De invloed van de stad breidde zich gestaag uit. Het toppunt van haar macht bereikte de stad aan het einde van de vijftiende eeuw, toen haar invloed tot ver in de huidige provincie Friesland reikte.
De hele provincie nam de taal van de stad over, maar behield een aantal Friese woorden en uitdrukkingen. In sommige delen van de provincie, met name het Oldambt en Westerwolde was de stad uiteindelijk ook formeel de baas.
In de tijd van de Republiek was de gangbare aanduiding voor Groningen Stad en Lande. Die volgorde was geen toeval. De heerschappij van de stad over grote delen van de provincie eindigde in bestuurlijke zin na de Franse tijd. Toen werd de huidige provincie ingesteld waarbinnen de bijzondere positie van de stad formeel werd afgeschaft. De stad bleef echter nog wel eigenaar van grote delen van het Oldambt, Westerwolde en de Veenkoloniën. Daar kwam pas een einde aan in de tachtiger jaren van de twintigste eeuw.
Vlag en wapen
WapenGroningen.gif Het wapen van de provincie Groningen is officieel vastgesteld in 1947, het dateert echter al uit de zestiende eeuw. Het is tot stand gekomen nadat de stad en de Ommelanden, na de reductie van de stad in 1594 verenigd werden in een gewest. Het wapen is dan ook een combinatie van het wapen van de stad en het wapen van de Ommelanden.
In het eerste en derde kwartier staat het wapen van de stad. Hiermee worden de gebieden gesymboliseerd die rechtstreeks onder het bestuur van de stad vielen (Gorecht, beide Oldambten, Reiderland en Westerwolde.
In het tweede en vierde kwartier staat het wapen van de Ommelanden. Dit bestaat uit een zilveren schild met drie blauwe balken en elf rode harten. De drie balken staan voor de drie Ommelanden, Hunsingo, Fivelingo en Westerkwartier. De elf rode harten verwijzen naar de elf onderkwartieren.
Het wapen wordt gedekt door een gouden kroon van vijf bladeren en vier parels. Het wordt aan weerszijden vastgehouden dooreen gouden leeuw als symbool van Nederland.
Flag Groningen.svg De provinciale vlag is vastgesteld in 1950. Ook de vlag verwijst naar stad en Ommelanden. De rode en blauwe hoekvlakken verwijzen naar de kleuren van de Ommelanden, het centrale groene kuis verwijst naar de (centrale positie van de) stad.
Cultuur
Taal
In de provincie Groningen wordt Gronings gesproken, dat een dialect is van de Nedersaksische streektaal. Op de meeste plaatsen spreekt men meer Gronings dan Nederlands. Het dialect onderscheidt zich van de andere Nedersaksische dialecten door zijn accent, dat niet op het Duits of het Nederlands lijkt.Volksgebruiken
Typisch Groningse volksgebruiken zijn neutenschaiten, ook op e gorre genoemd, kinken en kaaibakken.Ook wordt er in plaatsen als Ter Apel en Kloosterburen carnaval gevierd. Op het Hoogeland wordt hier en daar nog een meiboom
In Westerwolde viert men in plaatsen als Onstwedde en Jipsinghuizen op 21 december Sint-Thomas. Op deze kortste dag van het jaar worden de kwade geesten verjaagd door op midwinterhoorns te blazen. Op 6 januari, driekoningen, gingen kinderen vroeger langs de deuren om vervolgens snoep te ontvangen van de bewoners. Tegenwoordig wordt dit zelden tot niet meer gedaan.
Cultureel erfgoed
Het cultuurhistorische erfgoed van de provincie wordt gekarakteriseerd door borgen (versterkte landhuizen, zoals de Fraeylemaborg bij Slochteren) en vele oude dorpskerken, die vaak met de bijbehorende dorpskernen op wierden staan. Aan de Duitse grens liggen de vestingdorpjes Bourtange, Nieuweschans en Oudeschans. De stad Groningen heeft een eigen feestdag, Gronings Ontzet.Verder is een groot cultureel centrum van de provincie het Groninger Museum. De olle grieze Martinitoren van de middeleeuwse Martinikerk is de trots van Stad en Ommelanden.
Toerisme
Het cultureel erfgoed en andere bezienswaardigheden als het Nationaalpark Lauwersmeer, de Hortus Haren en de natuur in Westerwolde en het Westerkwartier vormen de belangrijkste redenen voor toeristen om naar de provincie Groningen te komen.Groningen wordt (onder andere d.m.v. reclamespots) gepromoot met het slogan:
| Er gaat niets boven Groningen! |
Gemeenten
Kaartgemeentengroningen.gif
- |
Bestuur
Het bestuurlijk centrum van de provincie is gevestigd in het historische provinciehuis aan het Martinikerkhof in de stad Groningen. Groningen wordt bestuurd door een college van PvdA en CDA. Naast de Commissaris van de Koningin, Hans Alders bestaat het college uit: H. Bleker (CDA) J.C. Gerritsen (PvdA) M.A.E. Calon (PvdA) C.A.M. Mulder (PvdA) T.A. Musschenga (CDA)
De Provinciale Staten zijn voor het laatst gekozen in 2003.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bevolkingsontwikkeling
Op 1 januari 2004 had de provincie Groningen 574.383 inwoners. In 2004 nam de bevolking toe met slechts 850 personen tot 575.234, de laagste groei in negen jaar. Aan te wijzen oorzaken voor deze daling zijn:
- dalende aantal geboorten door slechte economie;
- er worden te weinig nieuwe huizen gebouwd;
- behoorlijk groot aantal bedrijfssluitingen waardoor werkende bevolking wegtrekt.
| Inwoners op 1 januari 2004 | 574.383 | |
| geboren | 6147 | |
| overleden | -5339 | |
| saldo | 808 | |
| vestiging | 31.722 | |
| vertrek | -31.680 | |
| saldo | 42 | |
| Inwoners op 31 december 2004 | 575.234 |
Zie ook
- Grönnens Laid, het Groninger volkslied
- Heerlijkheid Groningen
- Groningen van A tot Z
- Steden en dorpen
- Lijst van bekende Groningers
- Lijst van Groninger streekproducten en gerechten
- Lijst van gouverneurs en Commissarissen van de Koning(in) van Groningen
Externe link
- Officiële website van de provincie
- VVV Groningen
- Website van regionale radio- en televisieomroep, met foto's van Groningen
Provincie van Nederland | Groningen | Waddenzee
Província de Groningen | Groningen (provins) | Groningen (Provinz) | Groningen (province) | Groningen (provinco) | Groninga | Groningen (provinssi) | Groningue (province) | Grinslân | Provinsi Groningen | Groninga (provincia) | フローニンゲン州 | 흐로닝언 주 | Groninga (provincia) | Greuninge (provincie) | Provinz Grunneng | Grunnen (provinzie) | Groningen (provins) | Groningen (prowincja) | Província de Groninga | Гронинген (провинция) | Groningen (province) | Groningen (provins)
"Groningen (provincie)"
