Gourt Home::Gourt :: Geelzucht
Geelzucht of icterus is het symptoom dat de patiënt geel ziet. Dit is meestal het best te zien aan het oogwit. Dit verschijnsel kan vele oorzaken hebben; een indeling van mogelijk oorzaken met korte bespreking volgt hieronder.
De gele kleurstof die de kleur veroorzaakt is meestal bilirubine, een afbraakproduct van de heem-groep in hemoglobine. Als hemoglobine wordt afgebroken (als een rode bloedcel het eind van zijn nuttige levensduur heeft bereikt) wordt de kleurstof eerst in een onoplosbare vorm van bilirubine omgezet, die door speciale eiwitten door het bloed naar de lever wordt getransporteerd, waar de stof door koppeling aan glucuronzuur, een goed oplosbare groep, wateroplosbaar wordt gemaakt. De nu oplosbare kleurstof wordt in de gal naar de darm uitgescheiden en is de oorzaak van de bruine kleur van ontlasting. Een klein deel van de kleurstof komt ook in het bloed terecht, deels als gevolg van heropname van de stof zelf uit de darminhoud, maar ook van reactieproducten ervan die door bacteriën in de darm zijn omgezet. Als de galwegen verstopt zijn (b.v. door een galsteen) kan de ontlasting vrijwel wit zijn ('stopverfkleur').
Categorieën oorzaken
- pre-hepatisch: ('voor de lever'): met de lever is niets mis maar er is een zodanig verhoogde afbraak van hemoglobine dat er veel aanbod is waardoor de patiënt (meestal niet erg) geel ziet. Bij bepaalde vormen van bloedarmoede door versterkte bloedafbraak, bij bepaalde erfelijk bepaalde condities waarbij de verwerkingscapaciteit van de lever verminderd is (syndroom van Gilbert, ziekte van Crigler-Najjar)
- hepatisch ('door de lever'): de lever is zelf door ziekte aangetast (b.v. hepatitis, cirrose) en kan minder aanbod aan en/of laat verwerkte producten teruglekken naar het bloed in plaats van naar de gal.
- post-hepatisch ('na de lever'): de gal-afvoerwegen (waaronder de ductus choledochus) zijn in of na de lever verstopt, meestal door een galsteen, soms door een tumor, waardoor er veel oplosbare bilirubine zijn weg terug vindt naar het bloed. De ontlasting zal dan licht tot wit zijn, de urine juist zeer donker, bruin.
- andere oorzaken: b.v. het eten door de patiënt van ongewoon veel gele kleurstoffen b.v. caroteen in wortelen of bruiningstabletten.
Geelzucht van de pasgeborene
Bij pasgeborenen spelen twee, soms drie factoren mee:
a) de lever is nog onrijp en heeft nog geen zeer grote verwerkingscapaciteit voor bilirubine, en
b) na de geboorte wordt het foetale hemoglobine, dat van een andere samenstelling is dan het hemoglobine dat na de geboorte wordt aangemaakt, snel afgebroken. (Omdat in de baarmoeder de zuurstofspanning veel lager is, heeft foetaal hemoglobine een hogere affiniteit voor zuurstof). Er is meer 'aanbod'.
c) Onder pathologische omstandigheden tenslotte vindt er bij de baby een versnelde afbraak van rode bloedcellen plaats omdat de moeder antistoffen heeft gemaakt tegen het foetale bloed (resusantagonisme).
Hierdoor zien de meeste pasgeborenen in de eerste week na de geboorte iets geel. Dit is meestal normaal. Bij ernstige geelzucht, of geelzucht die meer dan een week duurt, moeten echter een aantal potentieel gevaarlijke en behandelbare aandoeningen worden uitgesloten. Tenslotte kan de geelzucht zo ernstig zijn (geval c) dat de kleurstof zelf in de hersenen neerslaat en tot neurologische schade leidt (kernicterus). Dit kan in lichte gevallen worden bestreden met lichttherapie: met blauw licht wordt de kleurstof in de huid in een goed oplosbare vorm omgezet; in ernstige gevallen kan een wisseltransfusie nodig zijn.
Žloutenka | Gulsot | Ikterus | Jaundice | Iktero | Ictericia | Ictère | צהבת | Ittero | 黄疸 | Demam kuning jaundis | Żółtaczka (medycyna) | Icterícia | Žltačka | Hiperbilirubinemija | Gulsot | 黄疸
"Geelzucht"