Friesland

Related Topics:
Friesland

Friesland-5.62E-53.13N.jpg Friesland (), officieel (Fries): Fryslân (), is een provincie in het noorden van Nederland, in het oosten begrensd door Groningen en Drenthe, in het zuiden door Overijssel en Flevoland, in het zuidwesten door het IJsselmeer, en in het westen en noorden door de Waddenzee (buiten de Waddeneilanden door de Noordzee). Met de Afsluitdijk is Friesland verbonden met Noord-Holland.

Tot de provincie behoren de Waddeneilanden Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Deze zijn per veerboot bereikbaar vanaf de Friese kust (Harlingen, Holwerd en Lauwersoog in Groningen). Friesland heeft ongeveer 643.000 inwoners. De hoofdstad ervan is Leeuwarden (Fries: Ljouwert). De officiële talen zijn Fries en Nederlands.

Naam

Sinds 1 januari 1997 is alleen het Friestalige Fryslân in Nederland de officiële naam van de provincie. In november 2004 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken besloten erop toe te zien dat de officiële naam in overheidsstukken ook consequent wordt gebruikt. In het dagelijks spraakgebruik in de rest van Nederland en in het Nederlands taalgebruik wordt echter vrijwel altijd de Nederlandstalige naam Friesland gebruikt. Ook op de Nederlandstalige Wikipedia wordt de naam Friesland gehanteerd.

Om de provincie te onderscheiden van Noord- en Oost-Friesland en de Kreis Friesland in Nedersaksen wordt de provincie in wetenschappelijke kringen ook wel aangeduid als Westerlauwers Friesland.

Karakter

Friesland heeft van oorsprong een uitgesproken agrarisch karakter. De provincie stond vooral bekend vanwege de veeteelt en de daarmee verbonden zuivelindustrie. Toerisme, met name op de meren in het zuidwesten van de provincie en op de Waddeneilanden, is in de zomer een belangrijke bron van inkomsten. Deze streken kennen in de winter een grote seizoenswerkloosheid. De sterk opkomende dienstensector concentreert zich in Leeuwarden, Drachten en Heerenveen. De natuurgebieden worden beheerd door de vereniging It Fryske Gea (het Friese landschap).

Binnen het Friese cultuurgebied kunnen nog drie grote cultuurgebieden worden onderscheiden: de Kleistreek, de Friese Wouden en de Zuidwesthoek.

De tien grootste woonplaatsen in de provincie naar het aantal inwoners op 1 januari 2005 zijn:

Nr.	Plaatsnaam	Aantal
1	Leeuwarden	86.324
2	Drachten	45.122
3	Sneek	32.050
4	Heerenveen	29.514
5	Harlingen	16.002
6	Dokkum	13.160
7	Franeker	13.130
8	Joure	12.921
9	Wolvega	12.134
10	Lemmer	10.054

Bron: Provincie Fryslân

Friesland is met een bevolkingsdichtheid van 192 inwoners per km² na Drenthe de dunstbevolkte provincie van Nederland.

Geschiedenis

Aan het begin van de Middeleeuwen strekte Friesland zich uit van het Zwin (bij de Belgische grens), aan de kust, tot aan de rivier Wezer in Duitsland. In de zevende eeuw was het onafhankelijk. Voor het jaar 678 wordt een Friese koning Aldgillis genoemd. Kort daarop is Redbad koning, en als hij in 719 overlijdt is Poppo de aanvoerder. Na de inlijving in het Frankenrijk in de 8e eeuw bestond Friesland, volgens de Lex Frisionum (de Friese wet), uit drie delen: het gebied tussen Zwin en Vlie, het gebied tussen Vlie en Lauwers en het gebied tussen Lauwers en Wezer. Een deel viel rond het jaar 1000 onder de graven van Holland. De overige delen hadden in die tijd over het algemeen veel zelfstandigheid omdat geen enkele Graaf of Hertog het gebied onder controle kon krijgen. In 1287 en 1288 veroverde Graaf Floris V van Holland West-Friesland.

In de 14e eeuw kreeg de stad Groningen steeds meer macht in Friesland tussen Lauwers en Eems. In de 15e eeuw werd Ulrik Cirksema Graaf van Oost-Friesland. In 1498 benoemde keizer Maximiliaan van Oostenrijk Hertog Albrecht van Saksen tot Heer van heel Friesland. Hij kreeg echter alleen Westerlauwers Friesland onder controle. Toen was de opsplitsing van het oude Friesland een feit.

Talen

De talen die het meeste worden gesproken in de provincie zijn het Nederlands en het Fries (Frysk). De dialecten van Kollumerpomp en de Stellingwerven worden tot het Nedersaksisch gerekend. Het Fries en het Nedersaksisch hebben een status als minderheidstaal en het Fries wordt naast het Nederlands als een officiële landstaal erkend. In veel Friese steden spreekt men geen (of weinig) Fries maar Stadsfries, een Nederlands dialect met sterke Friese invloeden. Ook in Midsland, op Ameland en in Het Bildt worden verwante dialecten gesproken.

Door de officiële status van het Fries hebben de meeste plaatsen in de provincie zowel een Nederlandse als een Friese benaming. Sommige plaatsen hebben alleen een gebruikte Nederlandse benaming omdat ze buiten het officiële Friese taalgebied vallen. Van de plaatsen in de gemeenten Tytsjerksteradiel, Ferwerderadiel, Boarnsterhim en Littenseradiel zijn sinds jaren alleen de Friese benamingen officieel, zoals Hurdegaryp, Burgum, Grou, Jirnsum en Raerd.

Bestuur

De provincie Friesland wordt bestuurd vanuit het "Provinsjehûs" (provinciehuis) aan de Tweebaksmarkt in Leeuwarden. De Provinciale Staten van Friesland tellen 55 leden. Het college van Gedeputeerde Staten is op het moment zes personen groot en staat onder voorzitterschap van Commissaris van de Koningin Ed Nijpels.

Uitslag in Friesland van de Provinciale-Statenverkiezingen van maart 2003 (links) en de Tweede-Kamerverkiezingen van januari 2003 (rechts):

Uitslag Statenverkiezingen 2003
Partij	Stemmen in %	Zetels
CDA	27,4	16
PvdA	26,2	15
FNP	13,2	7
VVD	10,9	6
ChristenUnie/SGP	5,6	3
GrienLinks	5,4	3
SP	4,8	2
D66	2,5	1
Gemeentebelangen Friesland	1,9	1
LPF	1,7	1
NCPN	0,3	-
Opkomst	57,8	55

Uitslag Kamerverkiezingen 2003
Partij	Stemmen in %
PvdA	33,5
CDA	32,0
VVD	12,6
SP	6,0
GroenLinks	4,5
LPF	3,7
ChristenUnie	3,2
D66	2,8
SGP	0,5
Opkomst	83,6

College van Gedeputeerde Staten:

Commissaris van de Koningin: drs. E.H.T.M. (Ed) Nijpels - VVD
Gedeputeerde: J. (Jan) Ploeg - CDA
Gedeputeerde: dr. B.J. (Bertus) Mulder - PvdA
Gedeputeerde: P.A. (Piet) Bijman - CDA
Gedeputeerde: mr. M.A. (Anita) Andriesen - PvdA
Gedeputeerde: T. (Ton) Baas - VVD

De gemeenten (en hoofdplaatsen)

Provfriesland.gif (Op Wikipedia worden de Nederlandstalige namen gehanteerd)

Zie ook

Lijst van steden en dorpen (met Friestalige namen)
Lijst van gouverneurs en Commissarissen van de Koning(in) van Friesland
Lijst van Friese wateren (met Friestalige namen)
Friesland van A tot Z
Friezen (volk)
Lijst van bekende Friezen
Fries
Friesland in brede zin
Fjirtum (cultuur)

Literatuur

De wereld van het Friese landschap,onder redactie van M. Schroor uitgegeven door Wolters Noordhoff 1993 ISBN 9001955193

Externe link

Gourt Home::Gourt :: Friesland