Ergonomie

Ergonomie is de toegepaste wetenschap die zich bezighoudt met de menselijke arbeid, waarbij getracht wordt maatstaven te vinden voor een optimale verhouding tussen de mens enerzijds en de machine of het werk anderzijds. Men bestudeert zowel de fysieke als de cognitieve interactie tussen mens en producten, apparaten, machines waar de mens mee werkt.

In de Noord-Amerika, en ook in industrieën waar de Amerikaans invloed sterk aanwezig is, zoals in de luchtvaart, heeft men enige voorkeur ontwikkeld voor het gebruik van de term human factors in plaats van ergonomie. In de rest van de wereld gebruikt men meestal de term ergonomie.

De term "ergonomie" is afkomstig uit het Grieks: ergon (= werk) en nomos (=wet).

Voorbeelden

Kennis van de ergonomie wordt bijvoorbeeld gebruikt om een product zó te ontwerpen dat het gebruik ervan zo weinig mogelijk belastend is voor de gebruiker, en bij voorkeur dat de gebruiker het met plezier gebruikt. Ook het voorkomen van fouten bij gebruik van een toestel wordt mede door een goede ergonomie bevorderd.

Een vaak geciteerd voorbeeld van een niet (ergonomisch) goed ontworpen product is de nu (anno 2006) niet veel meer gebruikte videorecorder: het instellen van de verschillende functies was/is niet eenvoudig te leren.

Een meer recent voorbeeld zijn de afstandsbedieningen voor verschillende elektronische apparaten: de meeste mensen willen slechts een beperkt aantal functies gebruiken, maar worden geconfronteerd met veel kleine knopjes, soms met een dubbele functie waar op of bij de knopjes ook nog eens icoontjes staan die niet onmiddellijk te begrijpen zijn of in een slecht verlichtte ruimte niet goed leesbaar zijn.

Bij dit laatste voorbeeld komen bijvoorbeeld al meerdere ergonomische aspecten en overwegingen ter sprake: het vasthouden van een afstandsbediening; hoe ligt het in de hand (zonder je pols verkeerd te belasten); hoe voelt het materiaal aan; hoe maak je het schoon; hoe interpreteer en bedien je de knopjes; hoe groot moeten die knopjes zijn; hoe hard moet je de knopjes indrukken en hoe weet je of je ze ver genoeg hebt ingedrukt. Dit zijn slechts enkele overwegingen die vallen onder de term "ergonomie".

Enige andere voorbeelden:

handgereedschap (bijvoorbeeld de pols mag niet verkeerd belast worden; gewrichten, pezen, of zenuwen zouden beschadigd kunnen worden);
stoel (mag niet te laag of te hoog zijn waardoor zenuwen in de benen bekneld zouden kunnen raken);
computermuizen of andere inputdevices (zodat de kans op RSI geminimaliseerd wordt);
dashboard in auto (zodat een kilometerteller en andere gegevens gemakkelijk afgelezen kunnen worden, maar dat dit aflezen niet nadelig is voor de rijprestatie);

Geschiedenis

De militaire luchtvaart was één van de eerste onderdelen waar ergonomie aandacht kreeg. In de Tweede Wereldoorlog was de opleidingstijd voor (militaire) vliegers kort. Niet iedere cockpit die de fabriek verliet zag er exact hetzelfde uit, waardoor de vlieger het extra lastig had bij de bediening. Een aantal vliegers verongelukte hierdoor.

Ergonomische kennis (i.e. wetenschappelijk onderzoek) was dus nodig, in eerste instantie om te begrijpen waarom bepaalde ongevallen gebeurden, en om die kennis vervolgens toe te passen in het ontwerpproces, maar ook bij het selecteren en opleiden van personeel.

Dit was, in eerste instantie, het startsein voor herontwerpen van de cockpit en het standaardiseren van, bijvoorbeeld, de locatie van cockpitinstrumenten. Mede getriggerd door ongevallen die zich voordeden breidde deze aandacht zich uit naar andere activiteiten ín een vliegtuig, maar langzamerhand ook naar het vliegtuigonderhoudsproces, en de luchtverkeersleiding.

Met het betrouwbaarder worden van de (vliegtuig)techniek gebeuren steeds minder ongevallen (bij normaal onderhoud eigenlijk: geen) door falende techniek. Vliegtuigsystemen zijn berekend op het falen van deelsystemen. De ongevallen die toch plaatsvinden zijn zonder uitzondering het gevolg van een combinatie van op zichzelf vaak onwaarschijnlijke kleinere gebeurtenissen. In zo'n 80% van de onderzochte ongevallen blijken de mensen die actief waren in het systeem een bijdrage geleverd te hebben aan het ontstaan van het ongeval. Soms doordat ze een situatie verkeerd interpreteerden, onder (tijds)druk een vergissing maken, of doordat het technische systeem ze niet alle informatie liet zien. Toepassing van ergonomische kennis bij het ontwerp van het systeem, en in de opleiding van de vliegers moet dit soort situaties steeds verder tegengaan.

In Nederland bestaat een stichting HUFAG die zich tot taak heeft gesteld de toepassing van human factors kennis binnen de Nederlandse civiele luchtvaart te bevorderen.

Opleiding

Ergonomie is een multidisciplinaire opleiding. Zowel technische aspecten, economische als psychologische en arbeids-organisatorische aspecten bepalen mee de deskundigheid van de ergonoom.

België
Dus wordt men pas ergonoom na een brede opleiding op Master-niveau, zoals bijvoorbeeld de opleiding Arbeidsorganisatie en gezondheid aan de EHSAL in Brussel.
Het komt verder vooral voor als aanvullende specialisatie ("Master-na-Master") na volgende universitaire opleidingen:

Master in de ingenieurswetenschappen (Burgerlijk Ingenieur)
Master in de productontwikkeling, productdesign of industrieel ontwerpen
Master in de bewegingswetenschappen

Nederland
Als onderdeel van bijvoorbeeld de opleiding Industrieel Ontwerpen aan verschillende universiteiten wordt ergonomie onderwezen. Onderdelen van ergonomie kan men ook vinden bij opleidingen als "cognitieve psychologie".

Daarnaast is de opleiding Human Technology volledig gericht op het gebruiksvriendelijk maken van producten, omgevingen en software rekening houdend met trends en markt. In de opleiding is productergonomie en cognitieve ergonomie een zeer belangrijk onderdeel.

Externe links

Toegepaste wetenschap

Gourt Home::Gourt :: Ergonomie

Voorbeelden

Geschiedenis

Opleiding

Externe links