Eenzaamheid is het gevoel dat je alleen bent, van geïsoleerd zijn van 'de anderen'. Het is de behoefte aan een andere invulling van het leven. In Europees en Amerikaans onderzoek wordt eenzaamheid gedefinieerd als: het verschil tussen feitelijke en gewenste contacten. Vaak wordt gedacht dat meer, of andere sociale contacten de oplossing zijn.

De meeste mensen die eenzaamheid beschrijven noemen het een gevoel van verdriet, van leegte. Veel mensen die eenzaamheid ervaren hebben dat de eerste keer ondervonden doordat ze gescheiden werden van hun ouders. Het gevoel van machteloosheid dat daarbij optrad blijft later gekoppeld aan het gevoel van eenzaamheid. Dat maakt dat eenzaamheid hardnekkig is: mensen voelen zich niet bij machte hun situatie en hun emoties te veranderen.

Alleen-zijn hoeft niet te betekenen dat men zich alleen voelt. Maar het verschijnsel dat mensen alleen zijn en zich alleen voelen neemt in onze maatschappij toe. Het komt onder mensen van alle leeftijden voor, maar de kans op het ervaren van eenzaamheid neemt toe met het ouder worden. In Nederland zou vier tot 22% van de ouderen geregeld of vaak last hebben van eenzaamheid (1997). Onderzoek uit 2004 geeft aan dat grofweg één van de vier Nederlanders zichzelf (soms) eenzaam noemt. Opvallend daarbij is de relatief hoge scores in de leeftijdsgroep van dertig- tot vijfenveertig-jarigen.

Tal van factoren (lichamelijke gezondheid, sociale vaardigheden en competenties, de leefsituatie, leefomgeving, levensgebeurtenissen, persoonlijkheidsfactoren en sociaal netwerk) hangen samen met eenzaamheid. Deze staan in relatie met enerzijds de inhoud van relaties die men nu heeft en deze die men zou wensen. Wanneer hierin een onevenwicht is, ontstaat eenzaamheid.

Eenzaamheid is altijd een gevolg van verstoringen in het patroon van leven. Verstoringen in het levenspatroon kunnen door allerlei oorzaken ontstaan. Te denken valt aan ander werk, beëindigen van een relatie, het krijgen van een kind. Ook verstoring van het levenspatroon op zeer jonge leeftijd (bijvoorbeeld door een ziekenhuisopname, ontoereikende ouders) hoort hiertoe. Wie er niet in slaagt weer een bevredigend levenspatroon te vormen kan een gevoel van eenzaamheid houden. Als dat gevoel op jonge leeftijd is ontstaan kan men denken dat iemand een 'eenzame persoonlijkheid' heeft.

Langdurige eenzaamheid is ongezond. Aangetoond is dat mensen die last hebben van eenzaamheid een verminderde afweer hebben. Eenzaamheid wordt in verband gebracht met verschillende ziektebeelden, waarvan de meest opvallende depressie is.

Aan eenzaamheid werken is moeilijk, vooral doordat veel mensen zelf het idee hebben machteloos te zijn. Versterking van het zelfvertrouwen is daarom de eerste noodzakelijke stap. Het erkennen dat het probleem bestaat is voor het individu noodzakelijk voor succesvolle interventie. De interventie hangt grotendeels af van de leeftijd waarin de eenzaamheid zich manifesteert.

Mogelijke interventies bij ouderen variëren van huisbezoek, cursussen/gespreksvormen/therapie, ontmoetingsvormen tot woon-zorgvormen (in groep wonen). Voor volwassenen zijn in Nederland cursussen beschikbaar. Ook in het voortgezet onderwijs kan eenzaamheid een probleem opleveren. Ook daarvoor zijn cursussen voorhanden.

Perceptie

Einsamkeit | Loneliness | Yksinäisyys | Solitude | בדידות | Solidão