Coöperatie

De coöperatie is een vorm van zelforganisatie van producenten of verbruikers, gericht op het vergroten van de economische macht en het behalen van schaalvoordeel. De wet in België, Nederland en andere landen maakt het bestaan van een 'coöperatieve vereniging' mogelijk.

Coöperaties hebben een zeer belangrijke rol gespeeld in de economische emancipatie van grote groepen van de bevolking, vooral rond de eeuwwisseling van de 19de naar de 20ste eeuw. Via de coöperatie konden producenten (vooral boeren) en consumenten zich verenigen en zo gezamenlijk doelen bereiken die voor elk individu onbereikbaar zouden zijn geweest, vooral op het gebied van investeringen.

Nederland kent een zeer grote coöperatieve geschiedenis, waarbij vooral zuivelcoöperaties werden opgericht (en nog steeds bestaan, vrijwel alle grote zuivelbedrijven komen voort uit of zijn nog coöperaties, zoals Campina), naast verbruikscoöperaties zoals de Nederlandse Coöp (als zodanig opgeheven), maar ook de bloemen- en tuinbouwveilingen zijn vrijwel altijd nog coöperaties, zoals de Bloemenveling Aalsmeer, en daarnaast grote akkerbouworganisaties zoals de Avebe en financiële dienstverleners als boerenleenbanken en onderlinge verzekeringsmaatschappijen, zoals Univé. Een zeer bijzondere vorm was die van de boerenzelforganisatie van de Erfgooiers in het Gooi, die gericht was op gezamenlijk gebruik van landbouwgronden. Ook in de rest van Europa zijn vele coöperaties ontstaan; in de VS echter nauwelijks.

Bij coöperatieve ondernemingen zijn de leden-eigenaren tevens voorname zakenpartners van de coöperatie en zijn zij daardoor nauw betrokken bij de strategie. Hun rol is toezicht houden en de investeringen mede bepalen. In Nederland zijn vrijwel alle coöperatieve ondernemingen in de landbouw en de coöperatieve Rabobank en onderlinge verzekeringsmaatschappijen lid van de Nationale Coöperatieve Raad voor land- en tuinbouw, kortweg de NCR. Deze bevordert het coöperatief ondernemerschap. Er bestaat onder meer een leerstoel 'coöperatief recht' aan de Universiteit van Tilburg.

Juridisch

Het Nederlandse vennootschapsrecht kent verschillende varianten van de coöperatieve vereniging of de coöperatie. In België spreekt men van coöperatieve vennootschap of kortweg coöperatieve. Deze vennootschapsvormen zijn een bijzondere variant op de vereniging, waarbij de samenwerkingsgedachte in het handelsverkeer voorop staat. Men kan bijvoorbeeld gezamenlijk aankopen of gezamenlijk verkopen. Oorspronkelijke bevatte de coöperatieve gedachte ook het principe van "één persoon, één stem". In dat geval heeft elk lid een gelijke stem, ongeacht de inbreng, daar waar in de kapitaalvennootschappen het stemrecht verbonden is aan het aantal aandelen, het principe van ''"één euro, één stem". Tegenwoordig wordt -onder invloed van de EU- opnieuw meer geopteerd voor stemrecht dat verbonden is aan de inbreng.

De Belgische CVOA en CVBA

België kent twee verschillende coöperatieve vennootschappen, deze met onbeperkte aansprakelijkheid en deze met beperkte aansprakelijkheid. Deze met beperkte aansprakelijkheid is strenger gereglementeerd: er zijn minimum-kapitaalvereisten en er is meer verplichting tot openbaarheid. De organisatie van het bestuur wordt door de wet vrij gelaten; dat wil zeggen dat het in de statuten moet geregeld worden. Een bestuur door één of meer zaakvoerders is denkbaar, zoals bij de BVBA, maar evengoed een raad van bestuur, zoals bij de NV. Lid of vennoot worden van een CVOA is risicovol: met een kleine inbreng kan men de hele onbeperkte aansprakelijkheid op de hals halen.

De Nederlandse coöperatie

De coöperatie is een vereniging die opkomt voor de materiële belangen van haar leden, door overeenkomsten met hen af te sluiten. Bij de coöperatie mag winst worden uitgekeerd aan de leden. Er zijn drie soorten coöperaties:

bedrijfscoöperaties, waarbij de leden het bedrijf uitoefenen en de coöperatie de inkoop, verkoop en/of bepaalde diensten voor de leden verzorgt
consumentencoöperaties, waarbij de leden goederen kopen van de coöperatie, die deze voor de leden gezamenlijk heeft ingekocht
producten- of dienstencoöperaties, waarbij de leden tegelijkertijd werknemer zijn van de coöperatie

Oprichtingsvereisten

Een coöperatie moet worden opgericht door minimaal twee personen. Hiervoor moet een akte opgemaakt worden door de notaris. De coöperatie moet worden ingeschreven in het handelsregister. Iedere coöperatie is verplicht jaarstukken op te stellen én deze openbaar te maken bij de kamer van koophandel.

Aansprakelijkheid

De coöperatie is een rechtspersoon en dus zelf aansprakelijk voor haar handelingen. De leden van de coöperatie zijn bij ontbinding ervan, ieder voor een gelijk deel aansprakelijk voor de tekorten van de coöperatie. Er kan van deze wettelijke aansprakelijkheid (WA) worden afgeweken door in de statuten de aansprakelijkheid van de leden te beperken of uit te sluiten. De coöperatie met beperkte aansprakelijkheid (BA), beperkt de aansprakelijkheid tot een bepaald maximum. Bij de coöperatie met uitgesloten aansprakelijkheid (UA) is er geen verhaalsrecht op de leden. Ook kunnen de statuten de verdeling van de aansprakelijkheid over de leden anders regelen. Verder zijn op de bestuurders van coöperaties ook de regels van de anti-misbruikwetgeving van toepassing.

Belastingen

Over de winst van de coöperatie, wordt vennootschapsbelasting geheven. Leden die tegelijkertijd werknemer van de coöperatie zijn, vallen onder de loonheffing.

Continuïteit

De continuïteit van de coöperatie is gewaarborgd door haar rechtspersoonlijkheid. Het in- en uittreden van leden is geregeld in de statuten.

Bron: http://www.kvk.nl

Bedrijfsvorm | Recht | Sociologie