Brussel (stad)

Brussel (Frans: Bruxelles – Duits: Brüssel – Engels: Brussels), is de hoofdstad van het Koninkrijk België en daarnaast van de Vlaamse en Franse Gemeenschappen en van het Vlaams Gewest. De stad is tevens het bestuurlijk centrum van de Europese Unie en wordt door velen als de hoofdstad van Europa beschouwd. Het is een van de 19 gemeenten (in de praktijk niet meer dan wijken binnen de kernstad) van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De stad Brussel telt bijna 145.000 inwoners. De naam is afgeleid van Broek-zele, letterlijk "moeras-nederzetting".

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest omvat 19 gemeenten en telt ruim 1.018.000 inwoners. Heel het gewest heeft Nederlands en Frans als officiële talen. Algemeen gezien wordt het volledige gewest als Brussel beschouwd en niet enkel de gemeente.

Brussel is de grootste stad van België en een metropool van Europa. Zie ook: Lijst van grootste metropolen van Europa.

Brussel als Belgisch en Europees Centrum

Brussel maakt deel uit van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en leent zijn naam als hoofdstad en aan verschillende bestuurzetels die terug te vinden zijn onder het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Door het internationaal karakter van deze instellingen en door het grote aantal buitenlanders en bewoners uit Vlaanderen en Wallonië zijn er nog heel weinig echte Brusselaars te vinden. Ze kregen zelfs een speciale benaming. Zo is een Ketje een inwoner van Brussel die er zelf geboren is en waarvan beide ouders ook geboren en getogen Brusselaars waren, een Zinneke is er ook geboren doch heeft slechts één ouder die zich Ketje mag noemen. Kenmerkend is hun taalgebruik. Het oorspronkelijk Brussels is een van de Brabantse dialecten van het Nederlands. Het kenmerkt zich taalkundig gezien door o.m. leenwoorden uit het Frans en door sommige klanken die onder Franse invloed staan. Het evolueerde uit de lokale variante van het Diets - een voorloper van het Nederlands - dat er in de Middeleeuwen gesproken werd. Er bestaat ook een Brusselse variant van het Frans. Daarin vinden we vele leenwoorden uit het Nederlands en een zekere beïnvloeding van de uitspraak (zie externe links). In het artikel over het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is meer informatie te vinden over het gebruik van de beide officiële talen in Brussel.

Geschiedenis

Middeleeuwen en hertogdom Brabant

Luc Viatour Hotel de ville Bruxelles 1.JPG

Brussel ontstond rond een castrum aan de Zenne in de 10e eeuw. De gouw Brabant bestond uit vier graafschappen, waarvan het graafschap Brussel het meest oostelijk gelegen was (vermoedelijk beperkt tot het gebied tussen de rivieren de Zenne en de Dijle). Nog voor het einde van het jaar 1000 kwam het graafschap Brussel in bezit van de graaf van Leuven. Deze beschikte weldra te Brussel over een castrum als stamburcht van het graafschap Brussel. De Zenne was bevaarbaar tot de portus van Brussel en werd al in de 11e eeuw een handelspost op de weg tussen Brugge (of Ename?) en Keulen. In de 12e eeuw kwam er een eerste stadswal.

De graven van Leuven en Brussel werden omstreeks 1085/1086 ook landgraven van Brabant. In 1106 verwierven ze het hertogschap van Neder-Lotharingen en omstreeks 1183/1184 werden ze in het landgraafschap Brabant verheven tot hertog van Brabant. Brussel genoot in de daaropvolgende eeuwen steeds meer aandacht van de landsheren, enigszins ten nadele van de stad Leuven. In 1229 kreeg Brussel stadsrechten van Hendrik I van Brabant. De stad kreeg zelfbestuur en de lakennijverheid en -handel werden belangrijk. Uit het stadspatriciaat ontstonden talrijke welgestelde families waarvan vele tijdens het Spaanse en Oostenrijkse Tijdvak adelbrieven verwierven. De stad Brussel werd bestuurlijk nog belangrijker onder het Oostenrijkse bestuur en kon haar hoofdstedelijke functie ook onder het Franse en Hollandse regime verstevigen.

Van 1357 tot 1379 werd een nieuwe omwalling gebouwd omdat de eerste te klein geworden was. Deze omwalling viel samen met wat nu de kleine ring of de vijfhoek genoemd wordt. In de 15e eeuw bloeide Brussel onder de heerschappij van de hertogen van Bourgondië en de Habsburgers.

Tussen 1578 en 1585 kende de stad een calvinistisch bewind. Olivier van den Tympel moest de belegerde stad aan Alexander Farnese overgeven.

In 1695 werd Brussel aangevallen door koning Lodewijk XIV van Frankrijk. Meer dan 4000 huizen waaronder alle gebouwen op de Grote Markt behalve het stadhuis werden vernield. In de jaren daarna werden de gebouwen rond de Grote Markt opnieuw heropgebouwd. Het zijn deze gebouwen die we daar nu nog steeds kunnen bewonderen in de prachtige stijl van die tijd.

Belgische hoofdstad

In 1830 vond de Belgische revolutie plaats in Brussel na de vertoning van De Stomme van Portici in de Muntschouwburg. Op 21 juli 1831 besteeg Leopold I de troon als eerste Koning der Belgen. Hij liet de stadswallen verwijderen en zorgde voor de constructie van veel gebouwen.

De nieuwe Belgische staat zorgde voor een aanzienlijke versnelling in de uitbouw van Brussel. In 1830 was Brussel een Brabantse en Nederlandstalige stad. Na de onafhankelijkheid kende het een sterke inwijking van Fransen (gevluchte revolutionairen en anderen), en van Waalse ambtenaren die het jonge Belgische bewind aantrok uit de Waalse provincies om er haar nationale administratie mee te bemannen. Dat bewind werd beheerst door de hogere burgerij en de adel. Enkel deze groepen genoten toen stemrecht. Zij wensten de nationale instellingen enkel in hun eigen taal uit te bouwen. Hierdoor werd het Nederlands verbannen uit alle stedelijke instellingen en uit het bestuur. Deze taalkundige discriminatie viel dus samen met sociale en politieke discriminatie van de gewone bevolking (en lagere burgerij). Een uniek verschijnsel daarbij is het ontstaan van de typische Brusselse spreektaal, in wezen een variante van het Nederlands (Vlaams), maar met sterke invloeden van het Frans.

In de negentiende eeuw kende Brussel ook een sterke industriële ontwikkeling. Onder Leopold II werden ettelijke prestigieuze gebouwen voor de hoofdstedelijke instellingen opgetrokken. Ook enkele hedendaagse parken, grote lanen (zoals de Tervurenlaan en de Anspachlaan) en gehele wijken (Brusselse Noordwijk, Zuidwijk (Brussel), Europawijk, Wijk van de Squares...) werden aangelegd. De Zenne werd overkapt (omdat de vervuiling ziektes meebracht) en het Justitiepaleis werd gebouwd. Door de zware druk vanwege de overheid en door de inwijking van Walen en Fransen ontstond toen ook een aanhoudende verfransing van de bevolking. Niettemin kregen de Franstaligen slechts rond het midden van de twintigste eeuw numeriek de overhand. Samen met deze evolutie groeide ook het hoofdstedelijke gebied. Begin 19e eeuw telde dat slechts een zestal gemeenten rond de hoofdstad. Naarmate de verstedelijking en de verfransing oprukten, werden omringende gemeenten bijgevoegd. Dat gebeurde bij tienjaarlijkse talentellingen. Zodra daarbij het aantal Franstaligen en tweetaligen boven bepaalde grenzen raakte, werd de betrokken gemeente bij het hoofdstedelijke gebied gevoegd.

20ste en begin 21ste eeuw

(nog aan te vullen)

Een belangrijke evolutie was de verschuiving van de aard van de immigratie. De (groot)stedelijke bevolking werd in de jaren 60 en voooral 70 aangevuld met immigranten uit Noord-Afrika (vooral Marokkanen) en Turkije. In de jaren 80 en 90 ging deze evolutie verder, vooral via zogenaamde familieherenigingen (in wezen eerder vorming van nieuwe families). Daarnaast kwam ook een sterke immigratie uit Centraal-Europa, met name Polen. Door de functie als Europese hoofdstad verblijven ook veel andere EU-burgers al dan niet permanent in Brussel.

(nog aan te vullen)

Burgemeesters

Burgemeester van Brussel waren Jean-Nicolas Rouppe (1830-1838) (lib.), Guillaume-Hippolyte van Volxem (1838-1841) (lib.), François-Jean Wyns de Raucourt (1841-1848) (lib.), Charles de Brouckère (1848-1860) (lib.), André-Napoléon de Fontainas (1860-1863) (lib.), Jules Anspach (1863-1879) (lib.), Félix Vanderstraeten (1879-1880) (lib.), Karel Buls (1881-1899) (lib.), Emile De Mot (1899-1909)(lib.), Adolphe Max (1909-1939)(lib.), Joseph Van De Meulebroeck (1939-1956) (lib.), Lucien Cooremans (1956-1975) (lib.), Pierre Van Halteren (1975-1982) (lib.), Hervé Brouhon (1977-1983) (PS), Freddy Thielemans (1983-88) (PS), Michel Demaret (1989-1994) (PSC, thans CdH), François-Xavier de Donnéa (1995-2000) (MR) en opnieuw Freddy Thielemans (2001-) (PS). Brussel grote markt 360.jpg

In 2000 was de stad culturele hoofdstad van Europa.

Evolutie van het inwoneraantal

19e eeuw

style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|
Jaar	1806	1816	1830	1846	1856	1866	1876	1880	1890
Inwoneraantal	73.928	76.969	98.279	123.874	152.828	157.905	161.816	162.498	176.138
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten

style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|
Jaar	1900	1910	1920	1930	1947	1961	1970	1976
Inwoneraantal	183.686	177.078	154.801	200.433	184.838	170.489	161.080	152.850
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting

style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|
Jaar	1977	1980	1985	1990	1995	2000	2005
Inwoneraantal	152.850	143.957	136.569	136.706	135.681	133.859	142.853
Opmerking:Inwoneraantal op 01/01 - Bron:NIS

Toeristische bezienswaardigheden

Jubelpark.jpg Hortawoning.jpg ontworpen door Victor Horta, Louisalaan 224]]

de Grote Markt
de Munt – (Koninklijke muntschouwburg). Hier brak de Belgische Revolutie van 1830 uit die leidde tot de onafhankelijkheid van België.
het standbeeld van Manneken Pis
het Atomium is een zeer bekend monument dat een ijzerkristal voorstelt dat 150 miljard maal is vergroot. Het werd gebouwd ter gelegenheid van de Wereldtentoonstelling die hier plaats had in 1958.
het Jubelpark met zijn hallen, museums, park en triomfboog. Aangelegd ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van de Belgische onafhankelijkheid
de Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele en de Basiliek van Koekelberg
het Koninklijk Paleis van Brussel
de Marollen: volkswijk in Brussel waar de bekende Brusselse vlooienmarkt plaatsvindt. De wijk wordt beheerst door het imposante Justitiepaleis
de Zavel, wijk van de antiekhandel
de Heizel: de wereldtentoonstelling van 1958 had hier plaats, waar het Atomium een restant van is. Hier vindt men verder het ontspanningsoord Bruparck (bioscoopcomplex, subtropisch zwemparadijs, het park Mini-Europa, restaurants), het Koning Boudewijnstadion, een planetarium, en de Brussels Expo (tentoonstellingsruimte).
het park van Laken: domein van 160 ha met het Paleis van Laken (residentie van de Belgische vorsten), de koninklijke serres, de Japanse toren en het Chinees paviljoen
de stad telt vele Art Nouveau woningen, ontworpen door Victor Horta

Zie ook: Lijst van gebouwen in Brussel

Musea

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, bestaande uit:
- het Museum voor Oude Kunst (15de-18e eeuw)
- het Museum voor Moderne Kunst (19de-20ste eeuw)
- het Wiertzmuseum
- het Meuniermuseum
Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, bestaande uit:
- het Jubelparkmuseum
- het Horta-Lambeauxpaviljoen
- de Hallepoort
- de Japanse Toren
- het Chinees Paviljoen
- het Muziekinstrumentenmuseum
Koninklijk Museum voor Midden-Afrika
Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen
Het Hortahuis
Belgisch stripmuseum
Museum van Elsene

Bekende Brusselaars

Pierre Alechinsky, Belgisch kunstenaar
Plastic Bertrand, Franstalig muzikant
Jacques Brel, Franstalig zanger, componist en acteur
Jan Decorte, toneelmaker
Michel De Ghelderode, toneelschrijver
Marc Didden, filmregisseur
Goedele van Brussel en Eibingen (heilige), patrones van Brussel
Hergé, Franstalige striptekenaar die Kuifje schiep
Victor Horta, Art Nouveau architect
Jacky Ickx, autosporter
Paul-Emile Janson, politicus, gewezen Eerste Minister van België
René Magritte, schilder
Constantin Meunier, beeldhouwer
Amélie Nothomb, Franstalig schrijfster
Peyo (Pierre Culliford), striptekenaar, geestelijke vader van de Smurfen
François Schuiten, Franstalige tekenaar
Paul-Henri Spaak, politicus, meermaals Minister van Buitenlandse zaken en Eerste Minister van België, gewezen Secretatis-Generaal van de NAVO
Jean Thielemans, ook Toots genoemd, muzikant
Geert van Istendael, Vlaams prozaschrijver, dichter en essayist
Johan Verminnen, Vlaams chansonnier

Verbleven in Brussel

Jean Francois Michel, 18de eeuws verslaggevend reiziger op China en Kaapverdië
Maximiliaan II Emanuel van Beieren, landvoogd in dienst van de Spaanse kroon, ca. 1700
Benno Barnard, Nederlands schrijver
Charles Baudelaire, Frans dichter
Hendrik Conscience, schrijver, leefde er van 1868 tot aan zijn dood in 1883
Eduard Douwes Dekker (Multatuli) schreef er in 1859 "Max Havelaar"
Alexandre Dumas père, Frans schrijver
Willem Frederik Hermans, Nederlands schrijver
Victor Hugo, Frans schrijver
Karl Marx, Duits denker
Auguste Rodin, Frans beeldhouwer

Geboren in Brussel

Eleonora van Habsburg, 1498, dochter van Filips de Schone, eerst koningin van Portugal en later van Frankrijk
Chantal Akerman, 1950, filmregisseur
Audrey Hepburn, 1929, Nederlands-Brits actrice en filantrope
Brian Molko, 1972, zanger van Placebo
Jean-Claude Van Damme, 1960, acteur, bijgenaamd de "Muscles from Brussels"
Alfred I zu Windisch-Graetz, 1787, Oostenrijks veldmaarschalk
Marguerite Yourcenar, 1903, schrijfster, de eerste vrouw die verkozen werd tot lid van de Académie française.

Economie

De economie van Brussel wordt gedomineerd door activiteiten in de dienstensector en de openbare instellingen. Vaak zijn die activiteiten verbonden met de functies als hoofdstad:

ministeries, nationale en regionale instellingen;
ambassades en vertegenwoordigingen;
hoofdkwartier van de NAVO;
regionale en Europese zetels van multinationals;
consultants en juridische diensten,
horeca en vrijetijdsindustrie;
luchtvaart en transport, ....

Mobiliteit in Brussel

Luchthaven Brussel

In Brussel is de luchthaven Brussel gelegen buiten de stad de grootste luchthaven van België.

Via het spoor

Reizigers kunnen gebruikmaken van verschillende stations. De belangrijkste voor het personenvervoer bevinden zich op de noord-zuidverbinding.

Brussel-Zuid: Belgiës belangrijkste internationale station (bediend door TGV, Eurostar, Thalys, ICE en andere internationale verbindingen)
Brussel-Kapellekerk
Brussel-Centraal
Brussel-Congres
Brussel-Noord

Alle nationale reizigerstreinen die Brussel aandoen, stoppen in Brussel-Noord, Brussel-Centraal en Brussel-Zuid. In Brussel-Kapellekerk en -Congres stoppen enkel een paar stoptreinen.

Andere treinstations in Brussel-Stad zijn o.m.:

Brussel-Luxemburg en Brussel-Schuman: stations vlakbij de Europese instellingen. Alle treinen in de richting van Namen en Luxemburg stoppen hier.

Via de weg

Brussles_4.35995E_50.84400N.jpg

De stad telt drie concentrische verkeersassen, onderling verbonden door grote lanen:

de Ring R0: de autosnelweg die het hele Brusselse gewest omcirkelt
de grote ring: boulevards rondom de negentien gemeenten van Brussel, onderbroken in het zuiden door het Ter Kamerenbos.
de kleine ring : serie van tunnels en snelwegen die het centrum van Brussel bedienen en die de oude stadsmuur uit de XIVde en XVde eeuw volgt. Daarbij duiken namen op die herinneren aan de oude stadspoorten zoals de poort van Namen, Halle, Ninove, Anderlecht, Leuven, Schaarbeek, enzovoort.

Via het openbaar vervoer

De Brusselse metro telt 68 stations, verspreid over twee assen. Lijn 1A en 1B lopen van oost naar west terwijl lijn 2 grotendeels het traject van de kleine ring volgt.

Verder is er ook een uitgebreid tramnetwerk, met als zwaartepunt de noord-zuidverbinding (Zuidstation - De Brouckère - Noordstation, parallel met de noord-zuidverbinding van de treinen). Een paar tramverbindingen gaan tot de plaatsen in de Vlaamse Rand, zoals Groot-Bijgaarden, Tervuren, Drogenbos en Wezembeek-Oppem.

Een uitgebreid busnetwerk zorgt er ten slotte voor dat bijna elke plek in en rond het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bereikbaar is met het openbaar vervoer.

Partnersteden

Zie ook

Externe links

Brussel | België | Hoofdstad | Metropool in Europa | Brabant

Gourt Home::Gourt :: Brussel (stad)