Onder Brabants verstaat men de meeste dialecten van de Nederlandse provincie Noord-Brabant en van de Belgische provincies Antwerpen en Vlaams-Brabant. Verder vallen, ruim gedefinieerd, ook het Zuid-Gelders en de dialecten van noordelijk Limburg, en het land van Hulst en westelijk Belgisch-Limburg onder het Brabants. In het noordwesten van Noord-Brabant (Willemstad) spreekt men een Hollands dialect, terwijl de taal van de dorpen Budel, Maarheeze en Soerendonk in essentie Limburgs is.

Het Brabants is niet, in tegenstelling tot het Limburgs sinds 1997, als minderheidstaal erkend. Het is immers samen met het nauw verwante Hollands de belangrijkste pijler onder de Nederlandse standaardtaal – de eerste belangrijke standaardisering van het Nederlands vond in de 16e eeuw plaats in Antwerpen – en vandaar is er geen behoefte aan een standaardisering van de Brabantse dialecten tot een taal náást het Nederlands.

De belangrijkste kenmerken zijn het woordje gij tegenover het Hollandse jij en het Limburgse diech, dich, dow, doe, geer en geej, de vorming van verkleinwoorden op -(s)ke en de mogelijkheid tot verdubbeling van het persoonlijk voornaamwoord in de tweede persoon als het na de persoonsvorm komt (^*edde gij da ook gezien?). In de westelijke dialecten, waaronder o.a. de meeste in België gesproken varianten vallen, valt consequent de h weg. Hierin sluit het Brabants zich aan bij het Zeeuws en het Oost- en West-Vlaams. De oostelijke dialecten kennen, net als het Limburgs, umlaut in verkleinwoorden en in de vervoeging van sterke werkwoorden. Langs het zuidoosten van het dialectgebied loopt de niet precies met de provinciegrens samenvallende Uerdinger Linie: in de dialecten van de streek rond Tienen wordt ich, mich en oech gezegd in plaats van ik, mij en u; deze worden daarom wel tot het Limburgs gerekend.

Over het aantal sprekers is nauwelijks iets bekend. Ruim een derde van de Nederlandstalige bevolking woont in het Brabantse dialectgebied in ruimere zin. In grote steden met veel Hollandse migranten wordt klaarblijkelijk minder dialect dan standaardtaal gesproken, wat niet wil zeggen dat het dialect in de steden niet leeft (zie ook de bekende Tilburgse uitspraak "Sloai meej juin, meej aai, meej èèrpel", wat betekent: "Sla, met ui, met ei, met aardappelen"). In de Belgische Brabanden gaat het "echte" dialect bij de jongeren in hoog tempo achteruit, terwijl men het Verkavelingsvlaams het beste als een soort van eenheids-Brabants kan beschouwen. In Brussel zijn door de invloed van het Frans dat ook de Nederlandstalige meerderheid van migranten vroeger overnam de sprekers van het Brabants zeldzaam geworden; daar staat echter tegenover dat het dialect daar een hoge status heeft en vele culturele activiteiten in het Brussels worden gehouden.

Indeling

---

Men deelt het Brabants vaak in drie hoofdmoten op: Het West-Brabants, het Oost-Brabants en het Zuid-Brabants. De dialecten in het noorden van Nederlands Limburg en ook in het uiterste noordoosten van Noord-Brabant knipt men soms van het Brabants af om ze onder Noord-Limburgs en/of Zuid-Gelders te plaatsen.

Het onderscheid tussen Oost- en West-Brabants is historisch gezien structureel: De Oost-Brabantse dialecten hebben een paar kenmerken die typisch oostelijk van aard zijn, zoals umlaut, die de westelijke varianten niet hebben. De afscheidsgroet "houdoe" wordt daarentegen in het West-brabants zonder de 'h' uitgesproken terwijl bij Oost-Brabantse dialecten deze duidelijk hoorbaar is. Het onderscheid tussen deze twee Nederlandse hoofdgroepen enerzijds en het Zuid-Brabants anderzijds ligt in klank en woordenschat: Het West-Brabants en het Zuid-Brabants zijn in hoge mate gelijk in structuur, maar door de splitsing van de noordelijke en zuidelijke Nederlanden hebben zelfs de dialecten rond Antwerpen een heel andere klankleer ontwikkeld (zie Antwerps), waardoor ze voor een spreker die gewend is aan het Hollandse dialect veel moeilijker te verstaan zijn. De Zuid-Brabantse dialecten in engere zin hadden van oudsher een heel andere woordenschat.

Nederlandse streektaal en dialect | Noord-Brabant | Vlaamse streektaal en dialect

Brabants en Hollands

---

Het Brabants heeft een behoorlijke invloed gehad op de Nederlandse standaardtaal.
Dit kwam om te beginnen door het feit dat toen de standaardisering op gang kwam in de 16^e eeuw, Brabant het dominante gewest was. Maar toen Holland die rol overnam, bleef de invloed van het Brabants sterk, onder meer door de grote groepen Zuid-Nederlanders die na de val van Antwerpen in 1585 tijdens de Tachtigjarige oorlog naar de Noordelijke gewesten trokken uit angst voor vervolging door Philips II. Ze vormden in de 17^e eeuw een belangrijk deel van de stedelijke bevolking van Holland. Deze invloed was het sterkst op de schrijftaal, maar is ook nog steeds hoorbaar, al zullen enkele woorden nu wat ouderwets klinken.

Brabants	Hollands	-	werpen	gooien
schoon	mooi
gaarne	graag
gelijk	zoals
gij	jij
heden	vandaag
lieden	lui
reeds	al
spoedig	gauw
wenen	huilen
zenden	sturen
-

Brabanteg | Brabantian | Dialetto brabantino | Braobants | Brabants