Boerderij

Boerderij (Pietjepuk).jpg Een boerderij of hoeve is de woning annex bedrijfsruimte van een boerenbedrijf. Vaak wordt met een boerderij ook het complete bedrijf van een boer bedoeld, inclusief woonhuis, erf, weiland, bouwland, stallen en schuren.

Van land tot gebouw

Zo'n 1000 jaar geleden werd met het begrip 'hoeve' het oppervlak aan land (stuk land) aangeduid waarvan een 'normale' familie kon bestaan (in z'n levensonderhoud kon voorzien). Hoeve zou zodoende een wortel hebben in 'behoefte'. Op arme gronden was een hoeve dus groter dan op rijke gronden; heel anders dan zich dat na de Middeleeuwen ontwikkelde: hoe rijker de grond hoe rijker de boer en hoe groter zijn land. Dat tegenover de arme keuterboertjes op het zand. Ontwikkelingen in vormen van gemeenschapsbewustzijn, individualisatie, liberalisatie en competitie zijn thema's die daarbij op de achtergrond meespelen. Nu is hoeve nog slechts het gebouw (huis en stallen) of soms alleen nog het woonhuis.

Benamingen

In verschillende delen van Nederland/Vlaanderen heeft een boerderij soms een afwijkende naam of aanduiding:

Heerd (met name in Groningen)
Pleats (Friesland)
Keuterij (een kleine boerderij)

Een kinderboerderij is geen boerderij in strikte zin, maar een plaats waar dieren gehouden worden die kinderen aanspreken en die door kinderen kunnen worden geaaid.

De oude boerderijen

Nederland

Boerderij.JPG, eind jaren veertig]] In Nederland zijn de oude boerderijen in vier hoofdtypen te verdelen, die met verschillende overgangsvormen op elkaar aansluiten. Deze verdeling is ontstaan doordat Nederland oorspronkelijk door drie volksstammen werd bewoond: de Friezen, de Saksen en de Franken. Daarnaast hebben de Romeinen hun invloed gehad.

Het Friese type komt voor in Groningen, Friesland en het noorden van Noord-Holland. Hiervan afgeleide types komen voor in het zuidwesten van Drenthe, het westen en noorden van Noord-Brabant en op Schouwen-Duiveland. De boerderijen van het Friese type hebben als basis een Friese schuur.

Boerderij_Rouveen.jpg

Het Saksische of halletype komt voor in Drenthe, Overijssel, Gelderland, het oosten van Utrecht, Zuid-Holland en noorden en noordoosten van Noord-Brabant.

Het Frankische of langgeveltype komt voor in het midden en zuidoosten van Noord-Brabant en in het noorden en midden van Limburg.
- Langgevelboerderij
- Langhuis (ook wel: langhuisboerderij)

Het Zuid-Limburgse of Romeinse type komt voor in het zuiden van Limburg.
- Gesloten hoeve of binnenhofhoeve
- Kasteelboerderij

België

In België zijn de oude boerderijen in vier hoofdtypen te onderscheiden. Deze verschillende types zijn ontstaan door de verschillende grondsoorten.

De langgevelboerderij komt voor op de minder vruchtbare gronden in de Kempen en in het noorden van Brabant. Een variant hiervan is de Bretonse hoeve, die voorkomt in West-Vlaanderen.

De blokhoeve komt voor ten zuiden van de Samber en de Maas.

De meerdelige boerderij in open aanleg komt voor op de kleigronden in Haspengouw, Brabant en Henegouwen.

De meerdelige boerderij in gesloten aanleg komt voor in West-Vlaanderen, de Westhoek en Frans-Vlaanderen.

Langzaamaan verdwijnen de oude boerderijen in Nederland en België. Door veranderingen in de bedrijfsvoering veranderde de bouw van de boerderijen na de Tweede Wereldoorlog. In openluchtmusea wordt getracht de oude boerderijtypen te bewaren.

Zie ook

Landbouw