Bank (financiële instelling)

Geschiedenis

Het woord bank komt oorspronkelijk van Italië van het woord banco. Vroeger had men geldwisselaars die aan een tafel zaten en geld gingen wisselen. Hierbij gingen ze bekijken of het echt geld was en niet vals geld, want vaak werd er stukjes afgeknabbeld. (Aangezien de munt in feite de waarde had van de hoeveelheid edelmetaal die erin verwerkt was, was het interessant om de munt te "snoeien". De vormgeving van de randen van huidige munten, inclusief het randschrift, herinnert hier nog aan: door die detaillering kon de authenticiteit van de munt worden aangegeven.) Geldwisselaars wogen hiertoe de munten, en konden (mede) aan de hand van het gewicht ervan de waarde ervan bepalen. Er werd daarmee een markt onderhouden in munten van diverse landen.

Heden

Een bank is een financiële instelling die geld beheert van personen of bedrijven die dat aan de bank uitlenen. De bank belegt dit geld weer in leningen aan bedrijven, of in hypotheken. Aan de personen die geld inleggen in een bank, keert de bank rente uit. Bij een bank kan men in het algemeen ook geld wisselen naar andere valuta. Tevens kan men via een bank betalingen verrichten of ontvangen.

Verder houden banken zich bezig met het voor ondernemingen en overheden plaatsen van emissies van obligaties en aandelen, met de handel in effecten voor eigen rekening (proprietary trading), met vermogensbeheer voor derden (particulieren en institutionele beleggers), met het bewaren van effecten voor derden (custodian), het afhandelen van financiële transacties op de beurs (clearing en settlement) en met het verzorgen van betalingsverkeer voor hun klanten. Banken zijn actief op zowel de geldmarkt als de kapitaalmarkt. Tevens worden adviezen gegeven op deze gebieden, en wordt research gepubliceerd op macro- en micro-economisch gebied.

Voor het uitoefenen van het bankbedrijf heeft een onderneming een vergunning nodig van de toezichthouder van het land van vestiging. In de meeste landen is dit de centrale bank, in Nederland is dit de De Nederlandsche Bank. In België de Nationale Bank. Uiteraard houdt deze toezichthouder constant toezicht op de bedrijfsvoering: de rol van het bankwezen in een ontwikkelde economie is dermate groot dat het faillissement van een grotere bank een sterk nadelige invloed op de algehele economie zou hebben. Om de financiële soliditeit van het bankwezen te waarborgen dienen banken te voldoen aan solvabiliteitseisen, opgesteld in het verband van de Bank for International Settlements.

Faillissementen van banken zijn in Europa tamelijk zeldzaam. Eind jaren 1970 ging de Tilburgsche Hypotheekbank (THB) failliet. De Westland-Utrecht Hypotheekbank (WUH) werd van de ondergang gered door inlijving door de ING-bank. In januari 2006 ging Van der Hoop Effectenbank failliet. Volgens bepaalde opvattingen door tekortschietend toezicht door De Nederlandsche Bank (DNB).

Voor particuliere rekeninghouders is in Europa een collectieve garantieregeling in het leven geroepen die erin voorziet dat zij in geval van faillissement van hun bank tot een zeker, maar beperkt bedrag schadeloos gesteld worden.

Binnen een bank kunnen belangenverstrengelingen voorkomen, voortvloeiende uit niet-algemene kennis die die bank heeft. Een voorbeeld is de situatie dat bij een kredietafdeling kennis aanwezig is omtrent financiële moeilijkheden van een relatie: de effectenafdeling zou hiervan gebruik kunnen maken door aandelen in of obligaties ten laste van die relatie te verkopen voordat dergelijk nieuws elders bekend is. Om dit te voorkomen zijn binnen een bank organisatorische scheidingen aangebracht, bekend als "Chinese walls". Dergelijke scheidingen zijn vaak ook fysiek doorgevoerd, doordat de betrokken afdelingen op verschillende verdiepingen of locaties zijn gehuisvest.

Types banken

Banken voeren een veelheid van transacties uit voor hun klanten, sommige banken zijn gespecialiseerd, andere banken spelen mee op verschillende terreinen. Een onderscheid naar verschillende types banken is hieronder gemaakt, de categorisering is niet allesomvattend en de categorieën zijn niet onderling uitsluitend. De naamgeving van de types is vaak in het Engels, algemeen geaccepteerde termen ervoor in het Nederlands zijn lang niet altijd voor handen.

Centrale bank.
De Centrale bank in een land (of de ECB in het euro-gebied speelt een belangrijke rol in de monetaire politiek. De Centrale Bank heeft tot doel het binnen de perken houden van de inflatie en het beheren van de totale hoeveelheid geld op de markt. Voorbeelden zijn De Nederlandsche Bank en de Nationale Bank.
Spaarbank
Spaarbanken zijn van origine de plaatsen waar de mensen hun geld onderbrachten. Een spaarbank gebruikte dat geld dan eventueel weer voor het verstrekken van hypotheken. Tegenwoordig zijn er niet veel echte spaarbanken meer, vrijwel al die banken hebben zich gebundeld en het aanbod van diensten sterk verbreed. Voorbeelden hiervan zijn SNS Bank en VSB (Verenigde Spaarbanken, tegenwoordig bekend onder de naam Fortis Bank).
Retail bank.
Van een retail bank zijn de belangrijkste klanten de individuele personen. In Nederland hebben de grote banken ieder hun retail-tak, de SNS Bank is het meest een retail-bank.
Postspaarbank
De Postspaarbanken zijn direct gelieerd aan de PTT, zijn meestal staatsbedrijven. In Nederland was dit vroeger de Rijkspostspaarbank, die na verzelfstandiging de Postbank ging heten. Postspaarbanken van het oude stempel zijn nog te vinden.
Koopmansbank.
De koopmansbanken (Merchant bank) zijn van origine sterk betrokken bij het financieren van de handel. Tegenwoordig gaat het veelal niet meer om het financieren van de handel, maar om het financieren van bedrijven, meestal door het aankopen van aandelen in het bedrijf. Wel moet er een duidelijk onderscheid gemaakt worden met de durfkapitaal verstrekkers (Venture capitalist), die in nieuwe bedrijven investeren. Zakenbanken houden hun risico’s laag door niet in startende bedrijven te investeren maar in gevestigde namen.
Private bank
De Private bank is een bank voor de rijken. Bij de meeste van deze banken geldt dat je pas een rekening kan openen wanneer er een minimum bedrag (100.000 tot 1.000.000 euro) gestort wordt. Een rekening bij een dergelijke bank is een statussymbool. Voorbeelden van dergelijke banken: Van Lanschot Bank, MeesPierson en het Zwitserse UBS.
Zakenbank
De zakenbanken (Investment bank) voeren voor bedrijven de plaatsing van aandelen / obligaties op een beurs uit. Ze spelen ook een actieve rol in het fuseren en in het opsplitsen van bedrijven. In Nederland is de belangrijkste speler ABN AMRO, andere voorbeelden zijn Goldman Sachs in de Verenigde Staten van Amerika of Nomura Securities in Japan.
Offshore bank
Een Offshore Bank is een bank die kantoor houdt op een plek waar de belastingdruk en / of de regeldruk het laagst is. Bekende plaatsen waar dit type van banken gevestigd is zijn Zwitserland, de Kanaaleilanden en de Kaaiman eilanden.
Commercial bank
Commercial bank was vroeger de term die gebruikt werd om een gewone bank te onderscheiden van een zakenbank. Tegenwoordig is dat onderscheid niet meer van belang, zakenbanken en retail banken kunnen in één concern verenigd zijn. De term wordt dan wel gebruikt om intern onderscheid te maken tussen de verschillende activiteiten: aan de ene kant retail banking en aan de andere kant commercial banking of wholesale banking.
Universal bank
Beter is het te spreken van een financieel dienstverlener. In een dergelijke bedrijf kunnen alle aspecten van het bankieren verenigd zijn, aangevuld ook nog (in Europa) met verzekeringsactiviteiten.

Nederlandse banken

ABN AMRO
CVB Bank
GWK
ING Bank
Postbank
Rabobank
SNS Bank
Fortis
Van Lanschot Bank
Kempen en Co
Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)
ASN Bank
Staal Bankiers
Direktbank
DSB Groep
Friesland Bank
De Hollandsche Bank-Unie (HBU)
Kas Bank
Van der Hoop Bankiers (inmiddels failliet gegaan...)
Binck

Belgische banken

Buitenlandse banken in Nederland

Zie ook:

valutering, cashmanagement, De Nederlandsche Bank, Europese Centrale Bank, bankbiljet, emissie, Lijst van bekende bankiers

Bank