Academische vrijheid is het beginsel volgens welk de docenten en de onderzoekers aan de universiteit, in het belang zelf van de ontwikkeling van de kennis en van de verscheidenheid van de meningen, een zeer grote vrijheid moeten genieten om onderzoek te verrichten en om in de uitoefening van hun functies hun mening te uiten.

Draagwijdte

De academische vrijheid beschermt de docenten en de onderzoekers op algemene wijze en vereist dat hun onafhankelijkheid t.a.v. de universiteit instelling wordt gewaarborgd. Nochtans is zij niet onbeperkt, daar zij wordt uitgeoefend binnen hetzelfde normatieve kader als de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van onderwijs.

Zo houdt zij bijvoorbeeld niet de waarborg van de definitieve toewijzing van dezelfde onderwijsopdracht in, maar opdat zij zou zijn gewaarborgd, is het, bij een voorstel van wijziging van de inhoud van de opdracht, nodig dat er procedurele waarborgen zijn die kunnen voorkomen dat die wijziging in werkelijkheid een dreigement of een drukmiddel vormt die de academische vrijheid belemmert en afbreuk doet aan de onafhankelijkheid van de lesgevers t.a.v. de universitaire instelling.

Academische vrijheid inzake onderzoek

Academische vrijheid m.b.t. onderzoek omvat de vrijheid te bepalen

• wat onderzocht wordt (het voorwerp),
• hoe onderzocht wordt (de methode),

• welke onderzoeksrichting wordt ingeslagen,
• welke resultaten beoogd worden,
• wanneer het onderzoek beeindigd is,
• en wanneer en op welke wijze onderzoeksresultaten bekend worden gemaakt.

Dit laatste aspect omvat ondermeer de vrijheid van de onderzoeker om de onderzoeksresultaten zo snel mogelijk bekend te maken, zodat een conflict kan optreden met het nieuwheidsvereiste om een octrooi aan te vragen, en de vrijheid van de academicus om onderzoeksresultaten niet bekend te maken omdat bvb. bijkomend onderzoek nodig is, zodat een conflict kan optreden wanneer een octrooi aangevraagd wordt.

Filosofische terminologie | Formele wetenschap Informatie | Mens en maatschappij | Wetenschapsfilosofie

Forschungsfreiheit | Academic freedom | 学問の自由 | 学术自由