Abstracte kunst

Abstracte kunst is een kunstvorm van de Moderne kunst waarin niet wordt geprobeerd om objecten uit de natuurlijke wereld weer te geven. Er worden geen zaken uit de reële wereld uitgebeeld, maar slechts vorm en en kleuren die niets betekenen.

De gezaghebbende Vlaams-Franse essayist-kunstenaar Michel Seuphor (pseudoniem voor Fernand Berckelaers) definieert abstracte kunst als volgt: "Alle kunst die terecht slechts vanuit een gezichtspunt van de harmonie, de compositie, de ordening - dan wel de disharmonie, de decompositie, de willekeurige wanorde - moet worden beoordeeld, is abstract. Hierbij nemen kleur, vormstructuren en lijnen de plaats in van het figuratieve object, zowel in de Schilderkunst als in de Beeldhouwkunst."

"Absolute Kunst" en "Concrete Schildering" zijn eveneens omschrijvingen, waarmee men het absolute karakter van de abstracte kunst wil benaderen.

Kubisme is een avant-garde kunstrichting van abstracte kunst evenals Cobra.

Geschiedenis

Wellicht heeft er altijd 'abstracte' kunst bestaan : de mysterieuze inkepingen in prehistorisch aardewerk, het Keltisch vlechtwerk dat nog lang onze miniaturen siert, de vormentaal van de architectuur. Omdat ze onderdeel was van een gebruiksvoorwerp, een sierelement, een gebouw, was ze (nog) geen (abstracte) kunst.

Beeldloze kunst / objectloze kunst is in onze westers-christelijke kunst minder sterk aanwezig dan in de joodse en islamitische cultuur waar het abstracte de uitdrukking is van de onmogelijkheid over het Allerhoogste een uitspraak te doen, in welke kunstvorm dan ook. Abstracte kunst was in die godsdiensten noodzaak omdat het afbeelden van concrete zaken streng verboden was om de terugval naar de verafgoding van mensen / dieren / hemellichamen te voorkomen.

Het losmaken van de kleur bij de pogingen tot weergave van de zintuiglijk waarneembare realiteit vond al zijn oorsprong in het reactionaire Impressionisme, daarop in het meer emotioneel geladen Fauvisme en het latere Expressionisme.

De allereerste creaties naar de abstractie toe werden, tussen 1904 en 1906, al geleverd door de Franse meester Paul Cézanne, toen hij in zijn Arlésiaanse landschappen met de Mont Sainte-Victoire een onverbloemd kubistisch-abstraherende toets bracht.

Tussen 1906 en 1908 presteerde de alweer Franse kunstenaar Odilon Redon zijn Paravent rouge, drie panelen vrijwel abstract beschilderd. Ook Georges Rouault creëerde zijn Esquisse pour automne en zijn Paysage d'inondation uitermate abstract in 1906.

In 1907 bracht het Russische koppel Michail Larionov en Natalja Gontsjarova ons hun Rayonisme-werken.

Het was in 1908, dat de Roemeen Constantin Brancusi met zijn De kus een marmerplastiek tot zijn uiterst eenvoudige vormen terugbracht. In datzelfde jaar bracht de Nederlander Piet Mondriaan met zijn Rode Boom een sterk naar abstractie neigend expressionisme. Nog in dat jaar publiceerde te München Wilhelm Worringer zijn in Bern verdedigde doctoraatsthesis Abstraktion und Einfühlung.

De werken Caoutchouc van de Franse Francis Picabia en Eerste abstracte compositie van de Rus Wassily Kandinsky horen tot de eerste abstracte schilderijen, tussen 1907 en 1910. De anekdote wil zelfs, dat Kandinsky viel voor de abstractie door een toevallig omgekeerd dorpsgezicht van zijn hand. Ook de Amerikaan Arthur Dove kwam aan bod met enkele non-conformistische abstracte prestaties naar een lyrische conceptie van de natuur.

Om het Suprematisme bouwde de Russische Kasimir Malevitch een hele theorie. Zijn centrale kunstwerk hierin was het "Zwart vierkant" (op witte achtergrond) uit 1915. El Lissitzky was de tussenfiguur tussen het suprematisme en het Constructivisme. In die laatste stroming ontwikkelden zich kunstenaars als de Rus Tatlin en natuurlijk de Nederlander Piet Mondriaan. Samen met de Dripping van de Duitser Max Ernst presteerde men heel wat "koude" (geometrische) en "warme" (lyrische) abstracte creaties, met evenveel begripsomschrijvingen.

Men kan aldus twee grote stromingen onderscheiden. Ten eerste is er de geometrisch geïnspireerde abstracte kunst, waaronder het suprematisme en het constructivisme kunnen worden gerekend. Daarnaast ontwikkelde zich ook een abstract expressionisme dat wordt gekarakteriseerd door een willekeurige toepassing van vorm en kleur en kan worden gezien als de uitdrukking van de onbewuste indrukken en gevoelens van de kunstenaar. Deze vorm heeft zich vooral ontwikkeld na de Tweede Wereldoorlog en leidde uiteindelijk tot een schilderkunst waar de nadruk lag op het schilderproces. Deze stroming wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door de dripping-werken van Ernst.

Schilderstijl

Schilderstijlen binnen de abstracte kunst zijn o.a.:

Abstract expressionisme zoals van Jackson Pollock en Willem de Kooning

Kunstenaars

Frankrijk

Het Orphisme kwam uit Frankrijk met Robert Delaunay, Francis Picabia en Frantisek Kupka. Jean Bazaine, Roger Bissière, Pierre Soulages, Auguste Herbin, Serge Poliakoff, Nicolas de Staël, Alfred Manessier, Gustave Singier, Victor Vasarely en Georges Mathieu zijn andere Franse abstracte naammakers.

Rusland

Het Constructivisme van Vladimir Tatlin, het Non-objectivisme van Alexandre Rodchenko naast het Suprematisme van Kasimir Malevitch en El Lissitszky waren Russische waardevolle bijdragen.

Italië

In Italië werden Piero Dorazio en Alberto Magnelli bijzonder gewaardeerd.

Groot-Brittannië

In Engeland liet Graham Sutherland abstracte sporen na.

Denemarken

Ook Denemarken leverde opvallende abstracte schilders als: Bengt Lindström, Finn Pedersen, Asger Jorn en Carl Henning Pedersen.

België

In België was al in 1910 de toen 16-jarige Joseph Lacasse actief, daarop Michel Seuphor, Georges Van Tongerloo, Victor Servranckx, Jozef Peeters, Gilbert Decock en Gilbert Swimberghe als geometrissen. Louis Van Lint, Maurits Wyckaert, Serge Vandercam en Engelbert Van Anderlecht waren dan de vooraanstaande lyriekers. Ook Felix de Boeck had een abstracte periode in zijn schilderscarrière.

Beeldhouwkunst

In de Beeldhouwkunst waren het vooral Constantin Brancusi, Jean Arp, Naum Gabo en Antoine Pevsner die waardevolle abstracte werken leverden.

Schilderstijl | Moderne kunst | Abstract expressionisme

Gourt Home::Gourt :: Abstracte kunst