Semsûr

Semsûr (tr: Adıyaman) bajarekî di bakurê Kurdistanê de ye. Semsûr di nav sinorên komara Tirkiyê de ye.

Erdnîgarî û Sînorên Bajêr

Bajar di nav parelelên 37° 25' û 38° 10' bakûr û merîdiyenên 37° 25' û 39° 15' rojhilat de ye. Sînorên bajêr li bakûr bi Meletîyê, li rojava bi Maraşê, li başûr bi Rihayê û li rojhilat jî bi Amedê ve tê girêdan.

Taybetiyên Erda Bajêr

Pîvana erda bajêr 7614 km² ye. Belavbûna erdê li gora şeklê ser erdê wiha ye; deşt ji %10.7, zozan ji %3, plato ji %34.1 û çiya ji %52,2. Ji % 88 yê gel bi çandinîyê re mijûl dibe. Li herêmê genim, fistiqên şamî, tirî û tûtin herî pirtir tên çandin.

Avhewa

Li bajêr avhewa (îklîm) Behra Sipî serdest e. Havînan hewa germ û ziha û zivistanan jî sar û bi şilî û şepelî derbas dibe.

Gelhe (1997) û Navçeyên Bajêr

Navend (Semsûr) 285404

Bêsnî; Nifûs 108514, pîvana erdê 1649 km² ye. Navçe 37 km li rojavayê Semsûrê ye.
Çêlîkhan ; Nifûs 19697, pîvana erdê jî 584 km² ye. Navçe 60 km li bakûrê Semsûrê ye.
Alduş (Gerger) ; Nifûs 27072, pîvana erdê 702 km² ye. Navçe 109 km li bakûrê Semsûrê ye.
Serêgolê (Gölbaşi) ; Nifûs 60138, pîvana erdê 784 km² ye. Navçe 68 km li rojavayê Semsûrê ye.
Kolik (Kaxta); Nifûs 126597, pîvana erdê 1854 km² ye. Navçe 40 km li rojhilatê Semsûrê ye.
Samsat; Nifûs 11691, pîvana erdê 339 km² ye. Navçe 36 km li rojhilatê başûr ê semsûrê ye.
Sincik ; Nifûs 21490
Tut; Nifûs 18396

Nifûsa herêmê bi tevahî (tevî gundan) 678999 e.

Çiyayên Herêmê

Çiyayê Reş (1115m), Çiyayê Boz (1200m), Çiyayê Borik (2110m), Çiyayê Nemrûd (2150m), Gordik (2206m), Dîbek (2549m), Çiyayê Spî (2551m)

Deştên Herêmê

Deşt li heremê kêm in, tenê deşta Kaxta (Kolik) û Semsûrê mezinbûna wan digihîje 800 km² yê.

Çem û Gol

Ferad, Sofraz, Kaxta û Aqsû çemên herî mezin in ku li herêmê diherikin. Li herêmê tenê çar golên biçûk hene. Di wan golan de mehsî jî tên girtin. Golbaşî (5km²), Azaplî (4km²), îneklî (3km²), Abdulherap (2.5km²)

Serwetên bin erdê

Madenên herî pir ku li herêmê ji bin erdê dertên; sifir û krom in. Van salên dawiyê li herêmê damarên petrolê jî hatine dîtin.

Babetên heywanan

Nifûsek mezin li bajêr haywanan xwedî dikin. Ji bilî heywanên kedî, di nava hudûdên herêmê de berazên kovî, werdekên kovî, û qazên kovî jî li dora golan peyde dibin. Ji bo nêçîra kewan herêm pir musaîd e.

Ol û civak

Piraniya nifûsê musluman e , pir kêm xirîstiyan jî hene. Kurd (zaza û kurmanc) piraniya gelheyê (nufûs) tînin pê. Wekî din tirk jî li herêmê pir kêm hene.

Xwarinên herêmê

Kutilkên dagirtî, ecîn (çiğ köfte), nahna kifte, kifta bi mast xwarinên herêmî e ku yên herî pir tên xwarin li herêmê.

Kincên herêmê

Piraniya Semsûriyan êdî kincên modern li xwe dikin, lê li hinek deveran kincên mehelî jî tên li xwe kirin.

Zilam çakêtek li xwe dikin ku ji mû hatiye çêkirin û "saqo" tê gotin jê re. Jin jî fîstan yan jî "entarî" li xwe dikin. Milê fîstanên wan dirêj û yaxên wan jî vekirî ne. Bi fîstan re îşligekî dirêj li xwe dikin. Piraniya gel li herêmê gorên bi desta çêkirî dikin nigên xwe. Jin li pişta xwe kefiyekê girê didin ku jê re dibêjin "ben". Zilam şewqe yan jî kum , jin jî şarpeyekê didin serê xwe ku jê re dibêjin "terlig". Keçên ciwan porê xwe dirêj dikin û pazde girêkan davêjin porê xwe, ji girêkan re dibêjin "kezî".

Ciyên turîstîk û gerê

Ji alî tarîxê ve bajar pir dewlemend e. Çiyayê Nemrûdê ciyê herî pir naskirî ye ku turîst ji her deverên dinyayê tên û çiya ziyaret dikin. Ciyên wek Golbaşî, Orenli û Başpinar jî ji bo ger û seyranan musaîd in.

Nav û kronolojiya bajêr

Hisn-i-Mansûr (kela Mansûrê) navê herî kevn ê bajêr e. Piştî avabûna Cumhuriyeta Tirkiyê navê bajar bû Adiyaman. Bi kurdî jê re dibêjin Semsûr

Berî Îsa(zayîn)

1650-1340 Dema Hîtîtiyan
1340-1000 Dema Mitanî û Hûriyan
1000-708b Hukumdariya Kummuh
708- 605 Hukumdariya Asûriyan

Piştî Îsa (zayîn)

72-395 Împaratoriya Romayiyan
395- 636 Dema Bîzansiyan
670- 758 Dema Emewiyan
1226 Dema Selçûkiyan
1517 Dema Osmaniyan

Bajar

Gourt Home::Gourt :: Semsûr