Con il termine numeri romani si intende il sistema di numerazione che fu introdotto nell'antica Roma.
Il sistema di numerazione romano è di tipo "additivo", ovvero ad ogni simbolo è associato un valore, e il numero rappresentato è dato dalla somma dei valori dei simboli.
In questo articolo intendiamo descrivere le notazioni che consentono di esprimere gli interi da 1 a 3999 seguendo regole che costituiscono una standardizzazione semplificatrice delle regole, sensibilmente meno precise, più articolate e variate negli anni, seguite effettivamente dai romani e da molte culture che hanno proseguito con le loro notazioni. Per queste vedi Notazioni numerali romane.
La lettura del presente articolo consente di accostare senza molte difficoltà le notazioni numerali romane ed è sufficiente alla interpretazione della piccola parte di quelle scritture tuttora utilizzate.
I numeri romani sono stringhe, cioè sequenze, costituite dai simboli dati dalla seguente tabella accanto ai corrispondenti valori.
Per ottenere gli altri interi esprimibili bisogna combinare tra loro, cioè giustapporre, questi simboli in modo da ottenere stringhe che rispettano le regole che seguono.
Queste regole consentono che certi numeri si possano esprimere in più di un modo: per questi casi è preferibile la scrittura più concisa. Si individuano quindi i seguenti insiemi di numeri successivi
Questi numeri attualmente sono utilizzati per indicare gli ordinali di entità che fanno parte di sequenze con qualche decina di componenti (pagine, secoli, mesi, ore, regnanti, papi, membri di altre dinastie, ...); essi sono inoltre utilizzati per indicare anni, soprattutto nelle epigrafi. I numeri romani possono essere considerati scritture eleganti, ma sono sostanzialmente inutilizzabili per i calcoli.
arab. rom. numero cardinale numero ordinale 1 I unus una unum primus prima primum 2 II duo duae duo secundus secunda secundum 3 III tres tria tertius 4 IV quattuor quartus 5 V quinque quintus 6 VI sex sextus 7 VII septem septimus 8 VIII octo octavus 9 IX novem nonus 10 X decem decimus 11 XI undecim undecimus 11 O undecim (O rarum scriptum) 12 XII duodecim duodecimus 13 XIII tredecim tertius decimus 14 XIV quattuordecim quartus decimus 15 XV quindecim quintus decimus 16 XVI sedecim sextus decimus 17 XVII septendecim septimus decimus 18 XVIII duodeviginti duodevicesimus 19 XIX undeviginti undevicesimus 20 XX viginti vicesimus 21 XXI unus et viginti unus et vicesimus viginti unus vicesimus primus 22 XXII duo et viginti alter et vicesimus viginti duo vicesimus alter 30 XXX triginta tricesimus 40 XL quadraginta quadragesimus 40 F quadraginta (F rarum scriptum) 50 L quinquaginta quinquagesimus 50 K quinquaginta (K rarum scriptum) 60 LX sexaginta sexagesimus 70 LXX septuaginta septuagesimus 70 S septuaginta (S rarum scriptum) 80 LXXX octoginta octogesimus 80 R octoginta (R rarum scriptum) 90 XC nonaginta nonagesimus 90 N nonaginta (N rarum scriptum) 100 C centum centesimus 150 CL centum quinquaginta 150 Y centum quinquaginta (Y rarum scriptum) 160 CLX centum sexaginta 160 T centum sexaginta (T rarum scriptum) 200 CC ducenti ducentesimus 200 H ducenti (H rarum scriptum) 250 CCL 250 E (E rarum scriptum) 300 CCC trecenti trecentesimus 300 B trecenti (B rarum scriptum) 400 CD quadringenti quadringentesimus 400 G vel P 500 D quingenti quingentesimus 500 A vel Q 600 DC sescenti sescentesimus 700 DCC septingenti septingentesimus 800 DCCC octingenti octingentesimus 900 CM nongenti nongentesimus 1000 M mille millesimus 2000 MM duo milia bis millesimus 2000 Z 3000 MMM tres milia ter millesimus ter millies 4000 MMMM quatres milla quater millessimus 10000 deciens mille, decies milia 100000 centiens mille, centum milia 1000000 milliens mille, decies centena milia
Sistemi di numerazione | Roma antica
أعداد رومانية | Рымскія лічбы | Римски цифри | Niveradur roman | Rimski brojevi | Numeració romana | Římské číslice | Romertal | Römische Zahlen | Roman numerals | Romiaj ciferoj | Numeración romana | Roomalaiset numerot | Numération romaine | Uimhir Rómhánach | Numeración romana | ספרות רומיות | Rimski brojevi | Római számok | Angka Romawi | Rómverskir tölustafir | ローマ数字 | 로마 숫자 | Hejmarên romî | Numeri Romani | Romeinse cijfers | Romartal | Romertall | Chiffes romaines | Rzymski system liczbowy | Numeração romana | Римские цифры | Nùmmura rumani | Roman numeral | Rimske številke | Numrat romak | Romerska siffror | ரோம எண்ணுருக்கள் | เลขโรมัน | Roma rakamları | Римська система цифр | 罗马数字
This article is licensed under the GNU Free Documentation License.
It uses material from the
"Sistema di numerazione romano".
Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world