Vísindi

Vísindi er það ferli sem farið er við þekkingaröflun. Fyrstu merki um vísindi voru talin vera hjá veiðimönnum og söfnurum en vísindi þeirra einkenndust af reynsluþekkingum, þ.e.a.s. rannsaka áhrif einhvers með því að prófa sig áfram. Það var því oft ekki vitað af hverju hlutirnir virkuðu á þann hátt sem þeir gerðu, heldur bara vitað um áhrifin, en stundum orsakaði óvissan það að trúað var á að yfirnáttúruleg öfl eða goðverur framkvæmdu hlutina.

Markmiðið með vísindum er ekki að leggja mat á eða svara spurningum um huglæg efni eins og verðmæti hluta eða mælingar á fegurð.

=Hrein og hagnýt vísindi= Munurinn á hreinum og hagnýtum vísindum er möguleg hagnýting á afurðum þeirra og eru allar fræðigreinar settar í annan hvorn flokkinn. Hagnýt vísindi eru þær fræðigreinar þar sem rannsóknir geta haft mikinn áhrif á þjóðfélagið, t.d. er hægt að selja lyf framleidd vegna rannsókna í lyfjafræði. Hrein vísindi eru hins vegar fræðigreinar sem hafa óbein áhrif á þjóðfélagið en þekkingar er aflað óháð því hvort þær hafi hagnýt gildi eða ekki en afraksturinn af rannsóknum fræðimanna þeirra greina er nýttur í rannsóknir í fræðigreinum hagnýttra vísinda.

=Vísindalegar aðferðir= Ein þekktasta aðferð vísindanna til að komast að niðurstöðu er sú sem hefur hlotið heitið vísindaleg aðferðin, hún er hinsvegar ekkert vísindalegri en aðrar aðferðir en er almennt sú aðferð sem kennd í skólabókum. Hinsvegar eru fæstar kenningar fengnar með þessum aðferðum, oft má leiða uppgötvanir og annað til fikts eða tilviljana. Hugmyndin er kominn frá Karl Pearson og hefur fyrir einhverjar ástæður orðið algild í mörgum kennslubókum (sjá meira undir: vísindaheimspeki).

Athugun

Athugun er fyrsta þrepið við kenningarmyndun en í því felst að vakin er athygli á ástæðunni fyrir því að farið sé út í kenningarmyndun og aðrar athugasemdir á viðfangsefninu. Þekking sem styðst eingöngu við athugun en ekki tilraun kallast reynsluþekking. Mikill hluti nútímavísinda byggir eingöngu á reynsluþekkingu.

Tilgáta

Tilgáta er annað þrepið en þá er sett fram óstaðfest lausn eða aðferð út frá athugunum sem voru gerðar í fyrra þrepinu.

Tilraun

Tilraunir eru gerðar til að annað hvort sannreyna eða hrekja tilgátunum sem settar voru fram í fyrra þrepi. Í þessu þrepi er framkvæmd bæði aðaltilraun og samanburðartilraun en munurinn felst í því að í aðaltilrauninni er prófað að framkvæma aðferðina eða lausnina sem skilgreind var í tilgátunni sem sett var en í samanburðartilrauninni er framkvæmd á sama hátt, nema sleppt því að framkvæma það sem prófað er með aðaltilrauninni.

Kenning

Kenning er sett fram af þeim sem framkvæmdi tilraunina og fer hún eftir niðurstöðunum úr henni. Hverjar sem niðurstöðurnar verða, þá er hægt að setja fram kenningu um það sem prófað var. Þegar kenning er mynduð þarf að fylgja lýsing á öllu ferlinu ásamt þeim rannsóknargögnum sem leiddu til niðurstöðunnar svo að aðrir geti staðfest eða afsannað kenningu. Í heimi vísindanna er ekkert sem telst algerlega sannað og byggist allt á því sem að menn vita best á hverjum tíma. Kenningar eiga til með að mótast eða verið afsannaðar eftir að þær hafa verið settar svo að taka skal tillit til þess þegar kenningar eru íhugaðar. Þess ber að minnast að svonefnd „lögmál“ eru kenningar, þrátt fyrir að nafngiftin segi annað.

= Munurinn á kenningu og lögmáli = Kenningar verða ekki að ígrunduðu máli að lögmálum. Kenningar og lögmál lýsa tveim mismunandi hlutum. Lögmál lýsir reglubundnum hlutum (t.d. þyngdaraflinu) sem hægt er að nota til að spá fyrir um hluti. T.d. þyngdarlögmálið sem á alltaf við eftir því að við best vitum, af því að það er lögmál getum við búist við því að það eigi við hlut í framtíðinni og getum því notað formúlur til að spá fyrir um niðurstöðu (mun bolti detta í gólfið ef ég sleppi honum?). Kenning er samansafn lögmála og reglna sem útskýra náttúruleg fyrirbrygði. T.d. þá getur þróunarkenningin útskýrt steingervinga og sameiginlegt erfðaefni tegunda, en getur ekki spáð fyrir um hvernig þróun ákveðnar tegundar verður.

=Sjá einnig=

Hjáfræði

Vísindi

Gourt Home::Gourt :: Vísindi

Athugun

Tilgáta

Tilraun

Kenning