Fonética

Disciplina da Lingüística que estuda todos os posíbeis sons ou realizacións articulábeis polo ser humano no proceso de comunicación. A Fonética persegue o coñecimento do son lingüístico en xeral.

Tanto a Fonoloxía como a Fonética teñen como obxecto de estudo os aspeitos sonoros do signo lingüístico e o nome das dúas deriva da palabra grega phonos ("voz" ou "son"). A Fonoloxía estuda os sons desde o punto de vista da língua, do sistema, da forma. Para a Fonoloxía o son é unha unidade de lingua virtual, relevante e significativa que posúe un valor determinado. Sen embargo, as unidades da Fonoloxía, os fonemas, son abstractas, son sons inmateriais que son recoñecidos no seo dunha comunidade de fala. A Fonética estuda o son como parte da fala e define unidades actualizadas (isto é, efectivamente realizadas). As unidades da fonética, os sons, pódense definir por medios físicos.

Por exemplo, nas palabras vai e avó as consoantes son distintas do punto de vista articulatorio e das características físicas, pois ainda que as dúas son bilabiais e sonoras, a primeira é oclusiva e a segunda fricativa. Son foneticamente dous sons diferentes. Sen embargo, desde o punto de vista do sistema do galego esta diferenza non é distintiva e polo tanto ambas as dúas realizacións realizan un único fonema desde o punto de vista da fonoloxía. Noutros idiomas a distinción si podería ser pertinente. Así, por exemplo, a distinción entre e aberto e e fechado é estudada pola Fonoloxía en galego, pois hai palabras como presa (apuro e barraxe) que se diferenzan por ese fonema, pero non o é en español, onde só é obxecto de descrición fonética.

Porén, ambas as dúas disciplinas están interconectadas, porque sen a Fonoloxía non se podería descobrir o verdadeiramente sistemático da língua e sen a fonética a fonoloxía non se podería ter desenvolvido. Encanto a Fonética se ocupa de todas as variacións e de todas as posibilidades que ofrece a materia fónica, a Fonoloxía ocúpase dos sons que posúen un valor diferenciador de significados.

A Fonética manexa procedimentos físicos de medición de son.

Datos históricos

Os primeiros estudos de fonética realizáronos fai máis de 2000 anos estudosos do sánscrito como o gramático Panini que se ocupou da articulación fonética para establecer a pronunciación inalterable dos libros sacros nas cerimonias.
O primeiro fonetista moderno foi o danés X. Matthias, autor do tratado De Litteris (1586).
O matemático inglés John Wallis, mestre dos xordomudos, foi o primeiro en clasificar as vogais segundo o seu punto de articulación (1653).
O alemán F. Hellwag inventou o triángulo vocálico en 1781.
Hermann Helmholtz, que escribiu Sensacións do ton (1863), inaugurou un estudo da fonética acústica
Jean Pierre Rousselot foi o primeiro investigador da fonética experimental e escribiu Principes de phonétique experimentale que se publicaron entre os anos 1897-1908.
No século XIX Jan Baudouin de Courtenay intúe o concepto de fonema, concepto que será formulado por Ferdinand de Saussure.

Ramos da fonética

O estudo do medio fónico pódese levar a cabo desde tres puntos de vista:

auditivo, que estuda o modo como é que o ouvido e o cérebro do ouvinte perceben e identifican os sons da fala;
acústico, que estuda a estrutura física do sons da fala, isto é, as propiedades das ondas sonoras;
articulatorio ou fisiolóxico, que se ocupa do aparello fonador e do modo mediante o cal producimos sons. É o punto de vista con maior tradición.

Estas tres focaxes dan lugar aos dous grandes ramos da fonética: a fonética articulatoria e a fonética acústica.

Fonética articulatoria

Descrebe as posicións que se adoptan na articulación dos sons para modiicar a saída do ar. Non só dse descreben os sons, senón que se lles asignan rasgos segundo o modo e lo lugar da articulación.O principal método usadoé a auto-observación, pero teñen aparecido outros, entre os que destacan:

a palatografía: créase un paladar artificial, que tras ser recoberto por un pó coloreado que reaciona ao receber humidade, introdúcese da boca do voluntario. Serve fundamentalmente para recoñecer os sons palatais.
o linguograma: introdución na boca de un paladar artificial que colorea a língua. Permite recoñecer os sons linguais.
a plastografía: conxunto de fíos de estaño delgados ligados á dentadura que se curvan coa elevación da lingua e toman a súa forma. Permiten obter o perfil da lingua e, por medio dela, unha imaxe da forma da cavidade bucal diante e detrás da zona de articulación.
os raiox X. Sacan-se fotos do movimento das cordas vocais utilizando cámaras de grande velocidade.

Un dos intereses da Fonética Articulatoria actual é a determinación da forma e o volume dos resonadores que se forman na cavidade bucal na realización das diferentes articulacións.

Fonética acústica

A Fonética Acústica estuda os componentes das ondas complexas dos sons articulados e busca cais son os imprescindíbeis. Usa ou ten usado algunhas destas técnicas:

a quinografía. É un cilindro rotatorio envolto en papel no que incide un estilete movido polas vibracións da voz.
o oscilógrafo ou osciloscopio, que converte a onda sonora en onda laminosa por medio de tubos catódicos.
o espectógrafo ou sonógrafo, que volve a fala visíbel: os sons aparecen en bandas delimitadas e diferenzadas. Conta cun sistema de filtros situados unsa continuación de outros. Cada un dos filtros só reacciona diante de certo tipo de frecuencia. permite analizar os sons nos seus componentes ou formates.

Hoxe en día estes aparellos son substituídos ou complementados por computadores e software.

A Fonética Acústica descrebe esencialmente o timbre e o ton fundamentais máis os seus harmónicos. Por exemplo as vocais e [e poden ter o mesmo ton, mais os seus harmónicos son distintos.

Transcrición fonética

A transcrición fonética é a representación por meio de signos gráficos dos sons efectivamente realizados. O alfabeto máis extendido a nível mundial é o Alfabeto Fonético Internacional, ou AFI, cuxa primeira versión apareceu en 1888 auspiciada pola International Phonetic Association (Asociación Fonética Internacional ou IPA, siglas que tamén se usan para referirse ao alfabeto mesmo). Para o galego usou-se até hai pouco unha adaptación do alfabeto fonético da Revista de Filología Española. Os sons transcrébense entre corchetes.

fonética

Gourt Home::Gourt :: Fonética

Datos históricos

Ramos da fonética

Fonética articulatoria

Fonética acústica

Transcrición fonética