Euskal Herria

**Euskal Herria**

Basque_Country_Flag.png

Euskal_herria.jpg

Basque Country location map.png Lurraldeen Kokapena.jpg Hizkuntz ofiziala(k)
Euskadin:
Nafarroan:
Iparraldean:

Euskara eta Gaztelera
Euskara¹ eta Gaztelera
Frantsesa Hiriburu historikoa Iruñea Hiri handiena Bilbo Azalera 20.947 km² Biztanleria 2.902.962 (2001) Dirua Euroa ( € ) (EUR) Ordu eremua
- Udan (DST) (UTC +1)
(UTC +2) Gentilizioa euskal, euskalherritar, euskaldun², euskotar ¹Nafarroaren iparraldeko eremuan bakarrik
²berez, euskaraz dakitenetzat bakarrik, baina askotan euskal herritarren sinonimotzat jotzen da Euskal Herria Pirinio mendien mendebaldean dago kokatuta, Frantzia eta Espainiaren arteko muga ezartzen duten mendikatean, eta Bizkaiko golkotik zabaltzen da. Historikoki euskaldunen eta euskararen lurraldea da.

Euskal Herriak, 20.664km²-ko azalera du eta gutxi gora-behera 3.000.000 pertsona bizi dira. 2.500.000 Hegoaldean (Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia) eta 500.000 Iparraldean (Nafarroa Beherea, Lapurdi eta Zuberoa).

Geografia

Euskal Herriak 7 lurralde ditu. Hauetako lau Hegoaldean, Espainiako administraziopean, eta beste hiru ipar-ekialdean, Frantziako administraziopean, Iparraldean. Hala ere geografikoki datu hau ez da guztiz baliagarria: Bizkaia iparralderago dago Zuberoa baino.

Espainiar administrazioaren azpian daudenak:

Frantziar administrazioaren azpian daudenak:

Gainera Euskal Herriaren barruan Gaztela eta Leonek administratutako Trebiñuko konterria dago eta Kantabriako administrazioak kudeatutako Turtziozeko herria daude.

Egungo mugak

Egun, Hegoaldea Espainiako bi autonomi erkidegotan banatuta dago, Euskal Autonomi Erkidegoan eta Nafarroako Foru Erkidegoan. Iparraldea aldiz Frantziako Pirinio Atlantikoko departamenduan kokatzen da, Akitania eskualdeko zati dena.

Kanpo mugei dagokionez honako hauek ditu:

Hegoaldean Espainiako hiru Autonomia Erkidego:
Mendebaldean Espainiako bi Autonomia Erkidego:
- Gaztela eta Leon
- Kantabria
Iparraldean Frantziako departamendu bat:
- Landak
Ekialdean Frantziako Pirinio Atlantikoetako beste lurraldea eta Espainiako Autonomia Erkidego bat:
- Biarno
- Aragoi

Azalerak eta datu geografikoak

Herrialdea	Azalera (km²)	Hiriburua	Udalerri kopurua
Euskal Herria	20.947,2	Iruñea	683
Araba	3.316,9	Gasteiz	53
Bizkaia	2.236,7	Bilbo	112
Gipuzkoa	1.980,3	Donostia	88
Lapurdi	855,7	Baiona	41
Nafarroa Beherea	1.322,1	Donibane Garazi	74
Nafarroa Garaia	10.421,0	Iruñea	272
Zuberoa	814,5	Maule	43

Iturria Datutalaia

Demografia

Herrialdea	Urtea	Biztanleria	Biztanleria %	Dentsitatea	Gizonak	Emakumeak
Euskal Herria	2001¹	2.902.962	100%	138,6	1.421.132	1.481.830
Araba	2001	287.928	9,9	86,8	142.892	145.036
Bizkaia	2001	1.123.002	38,7	502,1	545.744	577.258
Gipuzkoa	2001	673.563	23,2	340,1	330.288	343.275
Lapurdi	1999	219.029	7,6	256,0	103.548	115.481
Nafarroa Beherea	1999	28.076	1,0	21,2	14.210	13.866
Nafarroa Garaia	2001	555.829	19,2	53,3	276.629	279.200
Zuberoa	1999	15.535	0,5	19,1	7.821	7.714

¹ 2001eko Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaiako datuak eta 1999ko Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako datuak gehituta.
Iturria Datutalaia

Historia

Nafarroako Erresuma izan zen Euskal Herria Pirineoen bi aldeak elkartzeko gai izan zen entitate politiko bakarra. Erresuma Nafarroako Antso III.aren erregealdipean iritsi zen bere hedadurarik handienera. Lurralde euskaldunak biltzen zituen beste hainbat lurralderekin, baina hau banatu egin zen erregearen heriotzaren ostean. 1511. urtean Hegoaldea Espainiako koroan sartu zen, baina Behe Nafarroak independente jarraitu zuen, eta geroago Frantziako koroan sartu zen.

Antso III.aren garaitik, ez da egon gobernu bakar bat 7 lurraldeak batera gobernatu dituenik. Euskal Abertzaletasuna XX. mendearen hasieran hasi zen euskal nazio hori lortzeko asmoz. 1980ko hamarkadan, Espainiak gobernua jarri zuen berriro ere eta, ondorioz, Euskal Autonomia Erkidegoa sortu zen. Euskal abertzaleen nahien aurka, Nafarroaren banaketa ezarri zen eta bi organoen arteko laguntasuna ez da handia. Egun Nafarroa eta EAEren arteko desberdintasun politikoa nabaria da: bigarrenean abertzaleen botuen baketak gehiengo absolutua suposatzen badu ere, Nafarroan, aldiz, botoen gehiengo hori PSOEk eta PP-ek lortzen dute.

Euskal Herria izena historian zehar

Terminoa 1567. urtean agertzen da lehen aldiz idatzia, Joan Perez Lazarraga idazle arabarraren eskuizkribuan, eusquel erria formarekin. Hiru aldiz agertzen da:

beti çagie laudatu

çegaiti doçun eusquel erria

aynbat bentajaz dotadu.

çegayti eusquel errian dira

ederr guztioc dotadu

çeñetan ditut eçautu

eusquel erriau oy nola eben

erregue batec pobladu.

Baita ere Joannes Leizarragaren Testamentu Berrian 1571n argitaratua Arroxelan:

...bat bederac daqui heuscal herrian quasi etche batetic bercera-ere minçatzeco manerán cer differentiá eta diuersitatea den

Axularrek ere Bordelen 1663 urtean argitaratu Gero liburuaren aitzin solasean erabiltzen du, Euskal Herria eta honen zazpi lurreldeak aipatuz:

Ceren anhitz moldez eta differentqui minçatcen baitira euscal herrian, Naffarroa garayan, Naffarroa beherean, Çuberoan, Lappurdin, Bizcayan, Guipuzcoan, Alaba-herrian eta bertce anhitz leccutan.

Ikus, gainera

Euskal_Herria