Pizkundea

Pizkundea edo Errenazimentua Erdi Arotik Aro Modernorako pausoa izan zen historiako aroari deritzo.

Vitruvian.jpgren Vitruvioko Gizona, artearen eta zientziaren konbinaketaren adibidea]]

Ezaugarriak

Pizkundeak gizakia gauza guztien neurri egiten du. Arte gehienbat kultural bezala artistari formazio zientifiko bat eskatzen zaio, Erdi Aroko jokaeretatik askatu eta maila sozial gorenerenera igoarazten duena.

Antzin Arora itzulera. Aintzinako forma arkitektonikoak, orden klasikoa, sinismen zaharren berrezarpena, historia eta mitologiako gaiak, aintzinako sinboloen onarpena... berpiztuko dira. Honekin ez da kopia soil bat egin nahi, Arte Klasikoaren legeen ezagupenean barneratu nahi da.

Naturarekin erlazio berri baten jaiotza, zientziaren ulermen ideal eta errealista batekin batera doana. Matematika, edertasunaren ideala arrazionalki fundamentatu nahi duen artearen laguntzaile nagusia bihurtuko da. Naturaren egia ezagutzearen aspirazioa, Aintzin Aroan bezala, ez da fenomeno kasualaren ezagupenera orientatzen, ideiean barneratzean baizik.

Historiografia

Giorgio Vasari idazle eta artista italiarra izan zen izen hau erabiltzen lehenetarikoa bere Margolari, eskultore eta arkitektu famatuen biziak' lanean, 1570ean plazaratua, baina XIX. menderarte ez zitzaion hitz honi interpretazio historiko-artistiko zabala eman.

Vasari ideia determinagarri bat bota zuen, aintzinako artearen jaiotza, kontzientzia historiko indibidual nabaria presuposatzen da, artistaren jokabide espiritualean erabat berri den fenomeno bat.

Pizkundeak Erdi Aroko artearekin lotura guztiak mozten ditu apropos, mespretxuz barbaro eta godoen estilo bezela kalifikatzen duena. Era berean iparraldeko europako arte garaikidearen aurka dago.

Europaren eboluzio artistiko nagusi baten ikuspuntutik, Pizkundeak orain arte nagusi izan zen batasun estilistikoaren apurtzea esan nahi du.

Garapena

Fornarina.jpgen lana]] Historikoki, Pizkundea aurkikuntza geografikoen eta itsasoz bestaldeko konkisten aroan sortu zen.

Italian hasi zen XIV. mendean eta Europan zehar XV. eta XVI. mendeen hartean zabaldu zen. Garai horretan, Erdi Aroko gizarte feudal auskorra, nekazaritzan oinarritutako ekonomiarekin eta Eliza nagusi zen bizitza kultural eta intelektualarekin, pixkanaka insituzio politiko zentralizatuek kontrolatutako gizarte bihurtu zen, hiri guneetan eta merkataritzan oinarritutako ekonomiarekin eta heziketan, arteetan eta musikan mezenazgoa garatu zelarik. Kristautasunaren apurketak, nazionalismoen garapenak, inprentaren sorrera (1460 eta 1480 hartean) eta honek ekarri zuen kulturaren zabalpena... ere eman ziren. Ideien munduan ematen hari zen iraultzarekik paralelo, XV. mendearen hasieran indar handiko Errenazimentu artistiko bat izan zen Italian.

Artistak balio eta pertsonalitate propiodun gizabanako bezala hartu zuen kontzientzia, jakintzak erakarria izan zen eta anatomia ikasten hasi zen, itzal eta argien teknika, perspektibaren legeeak, aro klasikoko ereduak, etab... Hor dugu adibidez Leonardo da Vinci, Pizkundearen adibide garbi bat, jakintzaren arlo asko zekizkiena.

Etapak

Michelangelos David.jpgren Dabid eskultura]] Chateau de Blois escalier monumental.jpg Errenazimentuaren lehen etapa XV. mende osoadu espazio kronologiko bezala eta Quattrocento izenarekin da ezaguna, eta Italian garatu zen Errenazimentu goiztiarra hartzen du bere baitan.

Bigarrenak XVI. mendean du eragina, Cinquecento izenarekin da ezaguna eta bere estilo artistikoa Errenazimentu Garaiera erreferentziatuta geratzen da, mendearen lehen laurdenean zentratzen dena. Etapa honek Manierismoan bukatzen du, 1520-1530an izan zen erreakzio antiklasikoa.

Italian Pizkundea garatzen den bitartean, Europan zehar Gotikoa mantentzen da oraindik, XVI. mendearen hasierarte iraungo duena.

Italian, Aintzin Aro klasikoarekin elkarbizitzak, nazio ondasun bezala joa, eboluzio estilistiko homogeneo batentzako base zabal bat ahalbidetu zuen. Horregatik juxtu Italian sortzen da, beste nazio guztien aurretik.

Italiatik at Aintzin Aro Klasikoa emari akademiko jasangarria izango da eta Errenazimentuaren garapena Italiaren bultzaden menpe egongo da. Italiak momentu harretan hainbat estatuz osatuta zegoen, besteak beste Venezia, Florentzia, Milan eta Napoli. Kanpoko presioek estatu hauen batasuna eragotzi zuten, hala ere, italiarren kontzientzia kulturalaren indartzea eman zen.

Habiapuntu hautatik, hiriak berrikuntza artistikoaren zentru bihurtu ziren. Florentzian, burgesia aberats baten garapenak Pizkundearen zabalpenean lagundu zuen, hiri estilo berriaren habiapuntu bihurtzen da eta Medici familiaren babespean, Italian barna zabalduko diren lehen obrak sortzen dira.

Pizkundea | Italia

Gourt Home::Gourt :: Pizkundea

Ezaugarriak

Historiografia

Garapena

Etapak