Tomato
Tomato.jpg
Biologia klasado

Regno:	Plantoj Plantae
Divizio:	Magnoliofitoj Magnoliophyta
Klaso:	Magnoliopsidoj Magnoliopsida
Ordo:	Solanoj Solanes
Familio:	Solanacoj Solanaceae
Genro:	Tomato Solanum Lycopersicum

Tomato estas herbo en la familio solanacoj kun hel-koloraj (ofte ruĝaj) mangeblaj fruktoj (tamen iu pripensas ĝin kiel legomo). Ĝi originas en Meza kaj Suda Ameriko, kaj la vorto devenas el la naŭatla lingvo.

Historio

---

Oni kredas, ke la tomato unue kreskigis en antikva Peruo, kie multaj sovaĝaj specioj de verdaj tomatoj ankoraŭ kreskas. Tiam, proksime antaŭ tri mil jaroj, ĝi portiĝis al Meksiko.

Dum la eŭropa koloniado de la amerikoj, la tomato estis portita al eŭropo. Dum la 16-a kaj 17-a jarcento, multaj eŭropanoj timis, ke tomatoj estis toksa, pro la rilato de la tomato al beladono kaj tabako. Tamen, tomatoj estis kreskita kiel ornamaĵoj. Dum la fru 19-a jarcento ĝi estis uzata kiel manĝaĵo, ĉefe in Italio kaj Francio. Vincenzo CORRADO, kuiristo de Napoleono, priskribas receptojn en 1773 kuirlibro Il cuoco galante.

En Usono, Thomas Jefferson estis pioniro de kulturi tomatojn. Li kulturis grandajn "hispanajn" tomatojn. La tomato estis ofta manĝaĵo ĉe lia manĝotablo. La filinoj de Jefferson lasis plurajn receptojn pri tomatojn.

Modernaj uzoj de tomatoj

---

Tomatoj nun estas manĝata libere tutmonde. Post ties senkulpigo kiel toksa frukto, nun ili estas estimata kiel pretendata afrodiziigilo. Nune, oni pensas, ke la tomato estas saniga manĝaĵo, kaj manĝado de tomatoj bonigas la koron kaj kontraŭas kanceron ĉar ili enhavas likopenon.

Tomatoj estas uzata ofte en multaj mediterana kuirado, ĉefe italia. Ĝi povas esti mangata freŝa aŭ kuirata. Ĝi povas esti fritata aŭ rostata. Oni povas servas ĝin en salato, aŭ kiel saŭco por alia manĝaĵoj.

Vidu ankaŭ:

---

• Keĉapo (aŭ keĉupo)
• Tomata saŭco
• Salato

Fruktoj Legomoj | Magnoliofitoj

Памідоры | Домат | Tomàquet | Tomato | Tomat | Tomate | Τομάτα | Tomato | Solanum lycopersicum | Tomat | Tomate | Tomaatti | Tomate | Tomate | עגבנייה | Paradicsom (növény) | Kamatis | Tómatur | Solanum lycopersicum | トマト | 토마토 | Pomidoras | Pokok Tomato | Xitomātl | Tomaat | Tomat | Pomidor uprawny | Tomate | Томаты | Tomato | Paradižnik | Tomat | Domates | 番茄