Koloro

Koloro estas trajto de lumo kiu aspekte malsamas al nia okulo kaj cerbo laŭ la ondolongo de la lumo. La kolora aspekto de iu objekto dependas de la lumo kiun ĝi reflektas kaj la koloroj ĉirkaŭ ĝi.

Pli precize:

Koloro estas sensaĵo el la sensorgano okulo, analizita kaj traktita de la cerbo. Tiu sensaĵo malsamas laŭ la ondolongoj (aŭ frekvencoj) kaj intensoj de lumaj ondoj, kiuj mikse tuŝas samtempe kaj samloke la retinon (sensan parton de la okolo).

La biologio de la kolorovido

La sensiva parto de la retino (pri la koloroj) konsistas el tri specoj de celuloj. El celuloj kiuj sensas la verdajn frekvencojn*, celuloj kiuj sensas la ruĝajn kaj celuloj kiuj sensas la bluajn.

Ne ekzistas celuloj kiuj reagas ekzkluzive al unu el la aliaj kolorofrekvencoj. Pri tiuj ĉi la cerbo miksas la informojn, kiujn ĝi ricevas.

(*)Precize: la frekvencoj de la verda lumo

Ekzemple : Celuloj, kiuj perceptas la flavajn frekvencojn ne ekzistas. Do, kiam la celuloj verdsensivaj kaj ruĝsensivaj samtempe estas ekscititaj, la cerbo komprenas « flava ». La cerbo ne povas diferencigi flavajn frekvencojn de miksitaj ruĝa kaj verda frekvencoj. Danke al tio oni povas vidi flavajn kolorojn de televida ekrano kiu sendas nur bluan, ruĝan, kaj verdan lumojn.( sistemo RVB )

Substanco por kolorigi objekton nomatas farbo.

Primaraj koloroj estas ruĝo, flavo, bluo, dum ĉiuj aliaj estas sekundaraj.

Koloroj:

Ruĝa (primitiva koloro)
Blua (p.k.)
Flava (p.k.)
Verda
Oranĝa
Bruna
Griza
Viola
Malva
Lila
Roza
Kakia
Okra
Rufa

Kolorcirklo.JPG
RFB-kolorcirklo (+ nigro, blanko, grizo, bruno)

La konceptoj nigro kaj blanko normale ne konsideratas koloroj.

Specialaj kolorvortoj nur uzataj en kelkaj cirkonstancoj:

Vortoj priskribantaj plurkolorecon:

Bunta - plurkolora, multkolora
Jaspeca - simila al la kolordiverseco de jaspo
Iriza - prezentanta tiajn kolorojn, kiuj ŝanĝiĝas laŭ la pozicio de la observanto
Muara - havanta rebrilojn ŝanĝiĝemajn: muara silko
Piga - pri besta felo: prezentanta nigrajn kaj blankajn neregulajn makulojn
Ruana - pri besta felo: kun intermiksitaj ruĝaj kaj blankaj haroj

Kolorosistemoj

RFB - Ruĝo/Flavo/Bluo - Tradicia fundamenta triopo da pigmentokoloroj, el kiuj (preskaŭ) ĉiu koloro estas farebla. Manko de la tri koloroj faras nigron; egala miksaĵo faras blankon. (angle RYB)

CFF - Cejanbluo/Fuksino/Flavo - Fundamenta triopo da pigmentokoloroj, el kiuj ĉiu koloro estas farebla. Manko de la tri koloroj faras nigron; egala miksaĵo faras blankon. (angle CMY)

CFF-N - Cejanbluo/Fuksino/Flavo-Nigro - Fundamenta triopo da pigmentokoloroj plus nigro, el kiuj ĉiu koloro estas farebla, inkluzive de bonega nigro. Manko de la kvar koloroj faras nigron; nigro faras blankon. (angle CMY-K)

RVB - Ruĝo/Verdo/Bluo - Fundamenta triopo da lumokoloroj, el kiuj ĉiu koloro estas farebla. Manko de la tri koloroj faras nigron; egala miksaĵo faras blankon. (angle RGB)

La fiziko de la koloroj

koloro	ondolongo-intervalo	frekvenco-intervalo
*ecoj de la spektrokoloroj*
ruĝa	~ 625-740 nm	~ 480-405 THz
oranĝa	~ 590-625 nm	~ 510-480 THz
flava	~ 565-590 nm	~ 530-510 THz
verda	~ 500-565 nm	~ 600-530 THz
turkisa	~ 485-500 nm	~ 620-600 THz
blua	~ 440-485 nm	~ 680-620 THz
viola	~ 380-440 nm	~ 790-680 THz
kontinua spektro Spektro.png

Elektromagneta radiado estas miksaĵo el radiadoj de diversaj ondolongoj kaj intensecoj. Se tiu radiado havas ondolongon ene de la vidkampo de la homo (proksimume inter 380 kaj 740 nanometroj), tiam oni nomas ĝin (videbla) lumo. La lumspektro registras la intensecon de ĉiu ondolongo. La plena spektro de la radiado alvenanta de certa objekto determinas la (vidatan) aperon de tiu ĉi objekto, interalie la perceptatan koloron. La apuda tabelo donas la limojn inter kiuj varias ondolongo kaj frekvenco de la spektrokoloroj. La bildo montras, ke tiuj koloroj estas sufiĉe subjektiva provo, ordigi multe pli abundan kolorpaletron kun kontinuaj transiroj.

Pliprecizigo de kolor-nocioj per Esperanto

Uzante la prefikson hel- oni povas aludi al koloro enhavanta multe da blanko:

helruĝa = roza

Por indiki malhelan koloron, enhavanta multe da nigro, malhel- aldonatas al la baza kolorvorto:

malhelruĝa

Rekta fiksado de mal- al kolorvorto maloftas, sed teorie eblas: malblanka do egalus nigran. Malgrizo egalus grizon. Uzante la supre montritan farbocirklon, oni povus eĉ krei sinonimojn: malverdo = ruĝo. Tamen tia uzado postulas, ke la alparolato jam parkere konas la kolorcirklon.

Per la sufikso -et- indikeblas, ke temas pri nepreciza, duba nuanco: "Ŝiaj okuloj estis bluetaj."

Por interkoloraj nuancoj utilas ankaŭ simpla kunmetado de vortoj. Notu la diferencon inter ruĝbruna (ruĝe bruna) kaj brunruĝa (brune ruĝa).

Apliko de kolorkodoj en komputado

rgb-koloroj]

Koloroj

Vidu ankaŭ jenon: