Nederlando

Geografio > Eŭropo > Nederlando

Nl-arms.gif

-bgcolor="#EEE000"

Netherlands flag 300.png

-bgcolor="#FFFFBF" Reĝlando Nederlando
Nacia moto: Je Maintiendrai
( Mi firmtenos )
LocationNetherlands.png

-bgcolor="#EEE000" Bazaj informoj

bgcolor="#E9E9E9" Oficialaj lingvoj nederlanda, frisa

-bgcolor="#E9E9E9" Ĉefurbo Amsterdam

-bgcolor="#E9E9E9" Areo
de ĉiuj ŝtatoj
el tio akvo 41.526 km²
131-a rango
18,41%

-bgcolor="#E9E9E9" Loĝantaro
de ĉiuj ŝtatoj
Loĝdenso
en 16,3 milionoj
59-a rango
481 /km²
2004

-bgcolor="#E9E9E9" Monunuo Euro

-bgcolor="#E9E9E9" Horzono UTC +1 (somere +2)

-bgcolor="#E9E9E9" Retokodo .nl

-bgcolor="#E9E9E9" Landokodo NLD

-bgcolor="#E9E9E9" Telefona landonumero 31

-bgcolor="#EEE000" Politiko

bgcolor="#E9E9E9" Politika sistemo Parlamenta
konstitucia
monarkio

-bgcolor="#E9E9E9" Ŝtatestro Reĝino Beatrix

-bgcolor="#E9E9E9" Ĉefministro Jan Peter Balkenende

-bgcolor="#E9E9E9" Nacia tago 30-a de aprilo
(Reĝinotago)

-bgcolor="#E9E9E9" Bevrijdingsdag 5-a de majo (Liberiga tago)

-bgcolor="#E9E9E9" Nacia himno Wilhelmus

-bgcolor="#E9E9E9" Sendependeco
- deklarita
- agnoskita de Hispanio
26-a de julio 1581
1648

__TOC__ Oficiala nomo: Koninkrijk der Nederlanden (Reĝlando de la Malaltaj Landoj). Neformala nomo: Nederland (Nederlando). Ankaŭ nekorekte nomita Holland (Holando), nomo de la plej grava historia provinco.
Nederlando estas okcidenteŭropa lando, limigita de la Norda Maro (kun totala marbordo de 451 kilometroj) kaj Germanio kaj Belgio (landlimo de 1027 kilometroj). La ĉefurbo estas Amsterdam kaj la registara sidejo estas Den Haag (Hago). Aliaj gravaj urboj estas Rotterdam, la plej granda haveno de la mondo, Utrecht, la trafika nodo de la lando kaj Eindhoven. La Reĝlando Nederlando ankaŭ konsistas el transmaraj teritorioj Arubo kaj la Nederlandaj Antiloj, karibaj insuloj kiuj havas grandan internan aŭtonomion.

Ŝtatorganizo

NederlandseProvincies.png Nederlando havas dek du provincojn (provincies) (ĉefurbo interkrampe):

Groningen (Groningen)
Friesland/Fryslân (Frisio) (Leeuwarden)
Drenthe (Assen)
Overijssel (Zwolle)
Flevoland (Lelystad)
Gelderland (Arnhem)
Utrecht (Utrecht)
Noord-Holland (Nord-Holando) (Haarlem)
Zuid-Holland (Sud-Holando) (Hago)
Zeeland (Zelando) (Middelburg)
Noord-Brabant (Nord-Brabanto) ('s-Hertogenbosch)
Limburg (Maastricht)

Ĉi tiuj provincoj konsistas el komunumoj (gemeentes) entute 458, vidu Komunumoj en Nederlando kaj Urboj en Nederlando. Krome la lando estas dividita en 37 akvoadministracioj (waterschappen), kiuj ne konformas al provincaj aŭ komunumaj limoj.

Historio

Vidu ankaŭ ĉefartikolon Historio de Nederlando

La teritorio de la nuna Nederlando estis dum longa tempo maldense enloĝita periferia areo. Dum mezepoko ĝi apartenis al Sankta Roma Imperio, sed en realeco malgrandaj feŭdlandoj havis la povon. La diversajn duklandojn kaj graflandojn heredis la familio Habsburg, tiam ankaŭ imperiestroj de la Sankta Roma Imperio. Ili grupigis la diversajn nederlandajn provincojn kiel apartan subdividon ene de la Imperio.

Post la morto de Karlo la 5-a kaj la disdivido de lia heredo, la nederlandajn provincojn heredis Filipo la 2-a, reĝo de Hispanio. Post konflikto religia kaj politika, la nederlandaj provincoj deklaris sin sendependaj. Sekvis la Okdekjara Milito kun Hispanio, kiu finis en 1648, kiam la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj (la nordaj provincoj) agnoskiĝis internacie. La sudaj provincoj restis habsburgaj. La 17-a jarcento estas konata kiel la Ora Epoko en Nederlando, ĉar la Respubliko iĝis monda potenco politike, ekonomie kaj kulture. Gravan rolon en la politiko ludis dinastio Oranje-Nassau, la idoj de la gvidanto de la ribelo kontraŭ la hispanoj, princo princo Vilhelmo la 1-a.

Post franca okupado kreiĝis la Reĝio Nederlando en 1815, reunuigante ĉiujn Malaltajn Landojn. Belgio tamen deklaris sian sendependecon en 1830. La tiama reĝo Vilhelmo I de la Nederlandoj rifuzis akcepti subskribi paciĝon kun la nova ŝtato Belgio ĝis 1839. Luksemburgio iĝis aparta lando sed kun Nederlanda reĝo kiel sia grandduko, situacio kiu finis en 1890 kiam reĝo Vilhelmo la 3-a postsekviĝis de sia filino Wilhelmina. Nederlando havis grandan kolonian imperion, kun kiel plej grava kolonio Nederlanda Hindio.

Nederlando estis neŭtrala dum la 1-a Mondmilito, sed sia neŭtraleco rompiĝis de Nazia Germanio en majo 1940. Nederlando liberiĝis en 1945. Post la milito Nederlando forlasis sian neŭtralecon kaj iĝis probatalanto de eŭropa kaj internacia kunlaboro, kunfondante Benelukson, diversajn eŭropajn organizojn, NATO-n kaj UNO-n. Nederlando provis milite malhelpi sendependiĝon de Nederlanda Hindio kiel Indonezio, kio finfine okazis en 1949. Ekde tiam ĝi tamen relative sukcese demokratigis ĝian regadon de Okcidenthindaj teritorioj, kun interna aŭtonomio por tiuj landoj en 1954 kaj paca sendependiĝo de Surinamo en 1975.

Politiko

Ek de la 27a de majo 2003 regas koalicio de partioj politikaj de CDA (44), VVD (28) kaj D66 (6). La ĉefministro estas s-ro Balkenende. La aliaj elektitaj politikaj partioj en la parlamento (la opozicio) ek de 2003 estas: PVDA (42), SP (9), LPF (8), GroenLinks (8), ChristenUnie (3) kaj SGP (2). (inter krampoj la nombro da seĝoj en la parlamento, kiu havas totale 150 seĝojn)

Marksista-Leninista Partio de Nederlando (1969-1982), fondita far sekreta servo

Kulturo

Ĥabrohaŭso

Nederlandaj Esperantistoj

Mapo

http://en.wikipedia.org/upload/5/54/Netherlands_map_large.png