Γλωσσολογία

Με τον όρο γλωσσολογία ή και λεγόμενη παλαιότερα γλωσσική εννοείται η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης γλώσσας ως ικανότητα έκφρασης, αλλά και του συνόλου των γλωσσών του ανθρώπινου γένους. Ως επιστήμη επιδιώκει να δώσει απαντήσεις στο τι είναι η γλώσσα και με ποιον τρόπο αντιπροσωπεύεται στον ανθρώπινο νου. Προς το σκοπό αυτό εξετάζει πρώτα όλους εκείνους τους παράγοντες της γέννεσης της διατήρησης και της ανέλιξης της κάθε γλώσσας και κατά δεύτερο αυτούς τούτους τους παράγοντες (τους νόμους με τους οποίους λειτουργούν). Κύριοι βοηθοί της επιστήμης αυτής είναι α) η Φυσιολογία (που εξετάζει τη δύναμη - δυνατότητα της παραγωγής φθόγγων), β) η Ψυχολογία και η Λογική (για τον μερισμό των εννοιών και την έκφραση συναισθημάτων) και γ) η Ιστορία του πολιτισμού (στην ανάπτυξη και τη τύχη της γλώσσας). Οι ερευνητές της επιστήμης αυτής λέγονται "γλωσσολόγοι".

Οι γλωσσολόγοι εστιάζονται στην περιγραφή και την ερμηνεία της γλώσσας, χωρίς να εμπλέκονται στους περιγραφικούς κανόνες (φιλολογικούς) της γλώσσας. Υπό αυτή την έννοια οι γλωσσολόγοι δεν απαιτείται να γνωρίζουν πολλές γλώσσες ούτε να είναι μεταφραστές.

Στόχος των γλωσσολόγων είναι να προσπαθήσουν να ανακαλύψουν τους καθολικούς νόμους της γλώσσας, με άλλα λόγια τα κοινά στοιχεία όλων των γλωσσών. Τα κοινά στοιχεία εντάσσονται σε ένα θεωρητικό πλαίσιο που περιγράφει όλες τις γλώσσες και προβλέπει τι μπορεί να συμβεί ή να μη συμβεί σε μια γλώσσα.

Στην Ελλάδα η γλωσσολογία συμπεριλαμβάνεται στις ανθρωπιστικές επιστήμες, ενώ στην Ευρώπη και την Αμερική συμπεριλαμβάνεται στις Κοινωνικές επιστήμες σε κοινό έδαφος με άλλες θεωρούμενες κοινωνικές επιστήμες, όπως η ψυχολογία, η ανθρωπολογία, η κοινωνιολογία και η αρχαιολογία -επίσης συμπεριλαμβανόμενη στον τομέα των ανθρωπιστικών επιστημών σε ελληνικό έδαφος. Μπορεί επίσης να επηρεάσει δραστικά άλλες επιστήμες όπως η φιλολογία, οι επιστήμες επικοινωνίας και η επιστήμη υπολογιστών. Η γλωσσολογία -στο μεγαλύτερο μέρος της τουλάχιστον- μπορέι να θεωρηθεί γνωστική επιστήμη. Μαζί με την ψυχολογία, τη φιλοσοφία και την επιστήμη υπολογιστών η γλωσσολογία συνδέεται εντέλει με τις λειτουργίες του ανθρώπινου εγκέφαλου.

Στους διαφορετικούς κλάδους της γλωσσολογίας περιλαμβάνονται τα πεδία της φωνητικής, της φωνολογίας, της μορφολογίας, της σύνταξης, της σημασιολογίας (εις αντικατάσταση του όρου σημαντική (semantics)) και της κατάκτησης της γλώσσας, κύρια πεδία τα οποία πρέπει να κατακτηθούν για να εντρυφήσει κανείς σε μια βαθύτερη αντίληψη της γλωσσολογικής επιστήμης.

Φωνητική

Με τον όρο φωνητική εννοείται η μελέτη και η πρόσληψη των ήχων από αντικειμενική σκοπιά. Συνδέεται με τους ήχους της γλώσσας, τον τρόπο με τον οποίο αρθρώνονται και τον τρόπο με τον οποίο τους αντιλαμβάνεται ο ακροατής (πάντα σε βιολογικό επίπεδο). Η φωνητική συνδέεται με την επιστήμη της Ακουστικής, από την άποψη ότι χρησιμοποιεί τις ίδιες μεθόδους ανάλυσης του ήχου. Η φωνητική αναλύεται σε τρείς επί μέρους τομείς:

Αρθρωτική φωνητική: η παραγωγή των ανθρώπινων ήχων.
Ακουστική φωνητική: η μελέτη της φυσικής παραγωγής και μετάδοσης των ήχων της ομιλίας.
Ακροατική φωνητική: η μελέτη της αντίληψης των ήχων της ομιλίας.

Φωνολογία

Με τον όρο φωνολογία εννοείται η μελέτη των ήχων από λειτουργική σκοπιά. δηλαδή δεν έχει σαν αντικείμενο το ήχους παράγει και προσλαμβάνει ο άνθρωπος αλλά το τι ήχους νομίζει ο άνθρωπος ότι παράγει και προσλαμβάνει. αυτός είναι ο λόγος που ενώ τα πορίσματα της φωνητικής μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε οποιαδήποτε γλώσσα η οικογένεια γλωσσών, η φωνολογία έχει σαν αντικείμενο κάθε μια γλώσσα η ακόμα και ένα στάδιο μιας συγκεκριμένης γλώσσας. (π.χ. τα αρχαια ελληνικα κάνουν διάκριση μεταξύ μακρών και βραχέων φωνηέντων ενώ η νεοελληνική όχι.)

Μορφολογία

Με τον όρο Μορφολογία εννοείται η μελέτη του σχηματισμού μιας λέξης και της δομής της. Η Μορφολογία μελετά τον τρόπο με τον οποίο συντίθενται οι λέξεις από τα μικρότερα συνθετικά της και τους κανόνες που ελέγχουν αυτή τη διαδικασία. Τα στοιχεία που συνδυάζονται για να σχηματίσουν λέξεις ονομάζονται μορφήματα. Με την έννοια μόρφημα εννοείται η μικρότερη μονάδα νοήματος σε μια δεδομένη γλώσσα.

Σύνταξη

Η σύνταξη είναι η μελέτη της δομής της πρότασης. Με όρους κανόνων προσπαθεί να περιγράψει τι ανήκει στη γραμματική δομή μιας ιδιαίτερης γλώσσας. Σύμφωνα με τη γενετική γραμματική, οι (περιγραφικοί) κανόνες αποτελούνται από μια υποκείμενη δομή και μια μετασχηματιστική διαδικασία. Έτσι, για παράδειγμα, η παθητική δομή(Η μπάλα χτυπήθηκε από τον Αντώνη) παράγεται από την ενεργητική (Ο Αντώνης χτύπησε την μπάλα) με μετασχηματισμό χωρίς να προϋποτίθενται διαφορετικές υποκείμενες δομές.

Σημασιολογία

Με τον όρο σημασιολογία εννοείται η μελέτη του νοήματος. Συνδέεται με την περιγραφή της αναπαράστασης του νοήματος μιας λέξης στον νου μας και πώς χρησιμοποιούμε αυτή την αναπαράσταση - απεικόνιση για την κατασκευή προτάσεων. Η σημασιολογία βασίζεται κυρίως στη μελέτη της λογικής στη φιλοσοφία.

Κλάδοι της γλωσσολογίας

Κοινωνιογλωσσολογία: είναι εκείνος ο ιδιαίτερος κλάδος της γλωσσολογίας είναι η μελέτη των διασυνδέσεων της γλώσσας και της κοινωνικής δομής, της γλωσσικής ποικιλίας και της στάσης του ανθρώπου προςτη γλώσσα.
Νευρογλωσσολογία: είναι η μελέτη του εγκεφάλου και του τρόπου λειτουργίας του στην παραγωγή, αντίληψη και πρόσκτηση της γλώσσας.
Ιστορική γλωσσολογία: είναι η μελέτη των αλλαγών μιας γλώσσας και των σχέσεων των διαφορετικών γλωσσών.
Ανθρωπολογική γλωσσολογία: είναι η μελέτη της σχέσης γλώσσας και πολιτισμού και του τρόπου με τον οποίο αλληλεπιδρούν.
Πραγματoλογία: είναι η μελέτη της γλώσσας μέσα στο επικοινωνιακό περιβάλλον που χρησιμοποιείται.
Ανάλυση λόγου: η μελέτη της γλώσσας σε μεγαλύτερες μονάδες από την πρόταση, η μελέτη της συνομιλίας ή η μελέτη της αναπαράστασης στην αφήγηση μιας κοινωνικής πρακτικής.

Γλωσσολόγοι

Βιβλιογραφία

Adraros F.R., Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας, από τις Απαρχές ως τις Μέρες μας, Παπαδήμας, (Αθήνα, 2003)
Cassirer Ε., Language and Myth, Dover, (New York, 1946)
Chomsky N., La Langage et la Pensee, Payot, (Paris, 1970)
Chomsky N., Reflections on Language, Collins, (Glasgow, 1976)
Δημητρίου Σ., Η Εξέλιξη του Ανθρώπου V: Γλώσσα-Σώμα, Καστανιώτης, (Αθήνα, 2000)
Jackobson R., Essais de Linguistique Generale, Minuit, (Paris, 1976)
Martinet Α., Θέματα Λειτουργικής Σύνταξης, Νεφέλη, (Αθήνα, 1985)
Μπαμπινιώτης Γ., Θεωρητική Γλωσσολογία. Εισαγωγή στην Σύγχρονη Γλωσσολογία (Αθήνα, 1980)
Μπαμπινιώτης Γ., Ελληνική Γλώσσα, Παρελθόν, Παρόν, Μέλλον, Gutenberg, (Αθήνα, 2000)
Mounin G., Κλειδιά για τη Γλωσσολογία, Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα 1988)
Saussure F. de, Μαθήματα Γενικής Γλωσσολογίας, Παπαζήσης, (Αθήνα, 1979)
Τσιτσιπής Λ., Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Γλώσσας, Gutenberg, (Αθήνα,
Vygotsky L., Σκέψη και Γλώσσα, Γνώση, (Αθήνα, 1988)
Χριστίδης, Α.-Φ. (εκδ.), Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός για τη Γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη 2001

Εξωτερικοί δεσμοί

Ηλεκτρονικός Κόμβος για την υποστήριξη των διδασκόντων την Ελληνική Γλώσσα του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας.
The Linguist List
Language Log
Lingformant

Γλωσσολογία | Γλωσσολογία

Gourt Home::Gourt :: Γλωσσολογία