Castell Dinas Brân yw yn fryngaer ac yn gastell canoloesol ger Llangollen, Sir Ddinbych.

Mae'r castell ar copa mynydd uwchlaw dyffryn Dyfrdwy (maint yr safle: tua 1.5ha). Mae clawdd a ffos wedi eu adeiladu ym Oes Haearn yr ôlion unug y bryngaer. Mae'n posib fod adeiladau pren wedi bod mewn y bryngaer ym 8fed canrif, ond does dim ôlion ohonyn. Mae yna damcaniaeth fod Eliseg wedi meddiannu Castell Dinas Brân ar y pryd.

Adeiladwyd tywysogion Powys Fadog y castell tua diwedd y 1260au, ond cafodd y castell ei llosgu gan y Cymry yn ystod y rhyfeloedd rhwng Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru ac Edward I, brenin LLoegr, a chafodd y castell ei gipio gan Henry de Lacy, iarll Licoln ym 1277. Bwriadwyd Henry de Lacey ailadeuladu'r castell, ond doedd Edward ddim yn cytuno.

Ym 1282, yn ystod yr ail ymgyrch Edward i Gymru cafodd Castell Dinas Brân ei mediannu gan Dafydd ap Gruffydd ac ym 1402, pryd cafodd y castell eu mediannu gan y Iarll Arundel, ymgaiswyd Owain Glyndwr cipio ef, ond ddim yn llwyddiannu.

Mae yna damceiniad fod y castell yn Castell Corbenic (Corbin-Vicus), castell Brenin Arthur a castell y greal.

Cyswllt allanol

• Gwefan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys