Datoteka

Datoteka (eng. File)

je strukturirani sastav podataka koji su sadržajno usko povezani i koji se nalaze na internom (npr. čvrsti disk) ili externom (npr. DVD) mediju za memorisanje. Podaci memorisani u datotekama opstaju i nakon prestanka rada odredjenog programa kojem pripadaju i nazivaju se persistentni podaci (engl. persistance = održavanje).

Filesystem

Datoteke se u skoro svim operativnim sistemima održavaju putem filesystem-a. Filesystem-i regulišu pristup čvrstom disku, memoriji (RAM), mreži i specijalnim datotekama. Kod većine operativnih sistema, sadržaj jedne datoteke je obično jednodimenzionalni red bajta (eng. byte), dakle cijelih brojeva izmedju 0 - 255. Tek korisnik datoteke ili sam operativni sistem intepretiraju ove brojčane redove kao tekst, program ili sliku.

Filesystem uredjuje pored direktorija sa datotekama i gore opisanim sadržajem datoteka i atribute datoteka. Atributima pripadaju tip datoteke, veličina datoteke (broj bajta u datoteci), regulisanje prava za pisanje i čitanje datoteke, datum nastanka, datum zadnjeg pristupa i datum zadnjih promjena datoteke. U zavisnosti od operativnog sistema mogući su i dodatni atributi.

U datotekama primjenjeni znakovi zavise od Filesystem-a, operativnog sistema i uredjenih jezickih postavki. Kod UNIX-kompatibilnih datoteka u imenu se npr. ne smiju nalaziti znakovi '/' i NUL-znak. Dodatno je dužina imena datoteke ograničena na 255 znakova. Znakovi mogu biti različito kodirani a noviji operativni sistemi podržavaju i Unicode.

Logička i fizička slika datoteka

Datoteke se mogu posmatrati na dva načina. Logička slika (pogledaj logička datoteka) prikazuje datoteku kao redove informaciskih cjelina. U fizičkoj slici datoteka se sastoji iz reda informacionih blokova iste veličine.

Vrste datoteka

Datoteke se mogu koristiti u različite svrhe kao i bajti iz kojih se sastoje. Po sadržaju razlikuju se slijedeće datoteke:

Programi (datoteke koje mogu izvršiti razne funkcije)
- programi pisani u mašinskim jezicima
- programi pisani i jezicima različitih skripti (npr. rexx)
Datoteke (sadrže informacije i služe za prikaz/očuvanje istih)
- programski kod (tekst)
- tekstualne datoteke
- muzičke datoteke (npr. WAV, MIDI, MP3)
- grafičke datoteke
- baze podataka
- ....
Direktoriji
Specijalne datoteke (pseudo-datoteke)
- datoteke za različite hardware-komponente (npr. /dev/printer, /dev/mouse)
- Procesne informacije (npr. /proc/68/environ)

Mogućnosti za markiranje tipa datoteke:

Markiranje putem operativnog sistema (npr. program ili tekstualna datoteka)
Markiranje putem imena datoteke (npr. .doc na kraju imena)
Markiranje unutar datoteke (npr.
Memorisanje u odredjenim direktorijima (npr. /usr/share/doc)
....

Prikaz datoteka pomoću simbola

U grafičkim programima za prikaz strukture direktorija i postojećih datoteka kao sto su Finder, Explorer ili Commander datoteke su prikazane kao liste ili simboli u odredjenom direktoriju.

Takodjer pogledaj