Bro-C'hall

**République Française**

Flag_of_France.svg	France_coa.png
(Banniel Bro-C'hall)	(Skoed-ardamez Bro-C'hall)
LocationFrance.png

Kan broadel La Marseillaise Yezh ofisiel Galleg Kêr-benn Pariz Gorread
-En holl
-% dour
675 417 km²
0.26% Poblañs
-Hollad
-Stankder ar boblañs
63 213 894 (2005)
93.59/km² PrezidañtJacques Chirac Kentañ ministrDominique de Villepin Gouel broadel 14 a viz Gouere MoneizEuro (€) Kod pellgomz33 Kod war ar c'henwiad.fr

Bro-C'hall a zo ur riez hag emañ he ziriad metropolek en Europa ar c'hornôg. Pariz eo kêr-benn Bro-C'hall ha sez padus ar riez abaoe an XIIIvet kantved. Anvet e vez Frañs ivez diwar hec'h anv nann-ofisiel hag eo bet re ar rouantelezhioù kozh (Royaume de France goude bezañ bet Rouantelezh ar Franked). En Henamzer e veze graet Galia eus he ziriad, met e Galia gozh e oa Belgia, kornôg Alamagn, Suis hag hanternoz Italia.
Ar République française (Republik c'hall) eo an anv ofisiel. Bet eo bet un impalaeriezh e-pad kantvedoù. Chom a ra stag outi meur a diriad strewet er bed a-bezh : departamantoù ha tiriadoù tramor.

Ezel eus Unaniezh Europa, eus takad an Euro hag eus Emglev Schengen eo. Un ezel padus eus Kuzul-surentez Aozadur ar Broadoù Unanet eo ivez.

Un emglev milourel pennañ he deus graet Bro-C'hall p'eo bet sinet gant Feur-emglev Norzh-Atlantel e 1945 hag ezel diazezer eo eus Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (AFNA). Aet eo kuit eus ar renadur milourel enframmet. Ur galloud nukleel eo.

Diazezet eo bet he zalvoudegezhioù politikel war Disklêriadur Gwirioù Mab-den hag ar Geodedourien 1789. Ar Marseillaise eo kan broadel Bro-C’hall.

An anv, Frañs ha Bro-C'hall

Ar ger "Frañs" a zeu eus ar galleg "France". Hemañ zo deuet eus latin ar Grennamzer "Francia", hag a dalveze kement ha "Bro ar Franked". Ar ger "Frank" zo eus ur yezh c'hermanek kozh bennak. N'ouzer ket ha talvezout a ra ur "goaf", pe "tud dizalc'h".
An anv latin Galia a glot gant terouer Frañs a-vremañ (dre vras), gant Belgia, Suis hag un tamm eus hanternoz Italia. Graet e vez gant Bro-C'hall evit treiñ "France" e brezhoneg abaoe kantvedoù, daoust ma talvez kentoc'h ar vro ma vez kaozet galleg, Breizh-Uhel e-barzh. Kavet e vez Frañs er yezh pobl, er c'hanaouennoù dreist-holl.
Ar ger gall brezhonek n'en deus netra da welet gant ar ger latin Galia. Ur ger keltiek eo hag a dalvez kement hag estren.

Douaroniezh

France cities.png

Emañ Bro-C'hall war ur strizh-douar e-lec'h ma kaver holladoù stummoù douarel pennañ Europa. Amañ e weler div aradennad venezioù yaouank, un torosad menezioù kozh, an diazadoù brasañ ha lodenn ar gompezenn veur a ya eus Mor Breizh betek menez Oural. Diouzh se e teu liesseurtegezh ar maezioù hag ar gweledvaoù.

Savidigezh an torosennadur

Diwar bebeiladur savadigezh ar menezioù hag ar gouelezenniñ eo bet savet an torosennadur :

En Amzervezh kentañ en em sav ar menezioù herkiniat, uhel-kenañ, diwar oberezh ar menezioù-tan. Diouzh ober ar c'hrignerezh eo bet kompezet ar menezioù betek dont da vezañ argompezennoù.
En Eil Amzervezh ez a uhel live ar morioù ken eo bet goloet an douar gant gouelezennoù kouezhet kantvedoù-pad, dezho un tevder divent.
En Trede Amzervezh en em sav menezioù en-dro (an Alpoù hag ar Pireneoù) ken ez a ar gouelezennadoù d'ober an diazadoù ha menezioù bihanoc'h tro-dro d'an aradennadoù nevez.
Er Pevare amzervezh ez eus bet deuet meur a skornadenn vras gant hoaladoù diskorn pebeilet ken eo bet donaet traoñiennoù 'zo ha krouet meur a lenn, lenn ar Bourget, lenn Annecy ha lenn Jeneva ar brasañ anezho.

Istor

Istor riez Bro-C'hall (latin : regnum Francorum e deroù ar Grennamzer) a c'hell bezañ lakaet e orin e krouidigezh Gallia occidentalis (Galia ar c'hornôg) e 843. Ul lodenn eus an Impalaeriezh karolingat roet da Charlez ar Moal da-geñver hêrezh e dad-kozh Karl Veur. Met, ma veze graet eus an tiriad-mañ Gallia e veze graet kement ha kement Francia occidentalis. E brezhoneg e vez kavet roud an daou hengoun gant Bro-C'hall ha Frañs.
Goude m'eo bet gwanaet galloudegezh roue Bro-C'hall dre savidigezh ar c'hladdalc'helezh er Grennamzer e talc'has heuliad ar rouaned bodañ dindan o beli muioc'h-muiañ a diriadoù, da lavaret eo lakaat da greskiñ an domani roueel, bihan a-walc'h e - ha ledanoc'h-ledanañ dre an dimezioù pe dre c'hounidoù ar brezelioù. Diwar ar rannvroioù bras, lod anezho krouet da vare an impalaeriezh karolingat (Akwitania, Breizh, Loren, Poatev...) e zeuas war-wel ar proviñsoù evel ma oant klokaet (goude aloubadeg Elzas e 1675) e fin ar vonarkiezh. Ar proviñsoù, renet gant priñsed vras gwechall, a oa deuet da vezañ pastelloù-bro melestradurel, o statudoù liesseurt koulskoude.

Yezhoù

Langues de la France1.gif Daoust d'ar politikerezh yezh renet abaoe pell 'zo (Skrid-embann Villers-Cotterêts e 1539 paneveken) hag a glask lakaat ar vro da vezañ unyezhek-rik — hag ar yezh-se eo ar galleg — e vez komzet meur a yezh war diriad Frañs Europa, daoust dezhe bezañ bet gwallgaset.

ar galleg end-eeun (ar yezh ofisiel nemeti), diazezet war yezh Enez-Frañs ha Touraine dreist-holl, hag ar rannyezhoù (anvet ivez yezhoù oil);
yezhoù latin all : okitaneg, katalaneg, korseg, frankoprovañseg.
yezhoù germanek : nederlandeg, alamaneg (elzaseg, luksembourgeg);
ur yezh dianav hec'h orin : an euskareg;
ur yezh keltiek : ar brezhoneg.

A-hend-all ez eus yezhoù all hep tiriad, evel ar yezhoù rom, pe neuze yezhoù deuet da heul enbroidi, evel ar c'hreoleg, an arabeg, ar c'habileg, ha meur a hini all...

Gourt Home::Gourt :: Bro-C'hall

An anv, Frañs ha Bro-C'hall

Douaroniezh

Savidigezh an torosennadur

Istor

Yezhoù