Suid-Afrika

Suid-Afrika is 'n republiek aan die suidpunt van Afrika. Dit word begrens aan die noorde deur Namibië, Botswana en Zimbabwe, en na die noordooste deur Mosambiek en Swaziland. Lesotho is heeltemal vervat binne die grense van Suid-Afrika.

Suid-Afrika is een van die mees etnies-diverse lande in Afrika. Die land het meer Europese immigrante ontvang as enige ander land in Afrika en het die hoogste bevolking van Europese, Indiese en gemengde afkoms. Rasse- en etniese stryd was nog altyd 'n groot deel van die geskiedenis en politiek van die land. 'n Ander belangrike faktor in die ontwikkeling van die land is die ryk mineraalbronne waaroor die land beskik. Die land se ekonomie is die grootste en mees ontwikkelde in die kontinent met moderne infrastruktuur in die hele land.

Rasse konflik tussen die wit minderheid en die swart meerderheid het die land se geskiedenis en politiek oorheers. Die tema het 'n hoogtepunt bereik met die apartheidbewind tussen 1948 en die negentien-negentigs. Nadat die Nasionale Party in 1948 aan bewind gekom het is 'n stelsel gegrond op rasse diskrimiansie opgerig. Die wette is van 1990 af afgeskaf na 'n lang en geweldadige stryd teen apartheid waarin swart mense die leiding geneem het. Wit- bruin en Indier Suid-Afrikaners het egter ook deelgeneem en buitelandse druk was 'n belangrike faktor in die uiteindelike aftakeling van apartheid. Die dramatiese verandering in die politieke stelsel is egter op die ou einde op wonderbaarlike wyse relatief vreedsaam bewerkstellig. Suid-Afrika is een van die min lande in Afrika en die res van die ontwikkelende lande wat nie 'n staatgreep deurgemaak het nie. Die veelparty samesprekings waarvolgens die nuwe Suid-Afrika in plek gestel word het gelei tot die ontwikkeling van een van die voorste grondwette ter wêreld met stewige beskerming van menseregte.

Vandag word daar gereeld na Suid-Afrika as die Reënboog-Nasie verwys - 'n term wat aanvanklik deur Aartsbiskop Desmond Tutu bedink is en later op uigebrei is deur die toenmalige President Nelson Mandela as 'n metafoor vir die land se nuutgevonde multikulturele diversiteit na die beëindiging van die skeiding wat deur die apartheidideologie meegebring is. Suid-Afrika is die eerste, en sover enigste, land wat kernwapens ontwikkel het en daarna vrywillig sy hele kernwapenprogram ontbind het.

Geskiedenis

Hoofartikel: Geskiedenis van Suid-Afrika

Prehistoriese geskiedenis

Suid-Afrika het van die oudste argeologiese terreine in Afrika. Uitgebreide fossieloorblyfsels by die Sterkfontein-, Kromdraai- en Makapansgatgrotte dui aan dat verskeie australopithecines in Suid-Afrika gewoon het vanaf ongeveer drie miljoen jaar gelede. Hulle is gevolg deur verskeie Homo-spesies insluitend Homo habilis, Homo erectus en die moderne mens, Homo sapiens. Bantoe ystergebruikende landbouers en veewagters het teen die 4de- of 5de eeu suid oor die Limpoporivier in hedendaagse Suid-Afrika in beweeg (die Bantoeuitbrieding). Hulle het stadig verder suid getrek en daar word geglo dat die vroegte irongieterye in die hedendaagse KwaZulu-Natalprovinsie uit circa 1050 dateer. Die mees suidelike groep was die Xhosa wat tot by die Visrivier getrek het wat vandag in die Oos-Kaapprovinsie lê. Die ystertydperk groepe het vroeëre jagter-versamelaargroepe verplaas soos hulle suid getrek het.

Nederlanders en Xhosa's in die Kaap

JanVanRiebeckArrival.jpg Die geskrewe geskiedenis van Suid-Afrika begin op 6 April 1652 toe 'n verversingstasie by die Kaap van Goeie Hoop deur Jan van Riebeeck namens die Verenigde Oos-Indiese Maatskappy gevestig is. Vir die grootste deel van die 17de en 18de eeue was die vestiging wat stadig aan die uitbrei wat 'n Nederlandse. Die Nederlandse setlaars het uiteindelik naby die Visrivier met die Xhosa's, wat besig was om in 'n suid-westelike rigting uit te brei, in aanraking gekom. 'n Reeks oorloë, wat as die Kaapse grensoorloë bekend staan, het hierop gevolg. Die oorloë is meestal deur botsende grond en dierehawe belange veroorsaak. Om arbeidstekorte in die Kaap te verlig, is slawe uit Indonesië, Madagaskar, en Indië deur die Nederlandse owerheid ingevoer. Die meeste afstammelinge van die slawe, wat gereeld met Nederlandse setlaars getrou het, is later saam met die oorblyfsels van die oorspronklike Khoikhoi as Kaapse kleurlinge en "Kaapse Maleiers" geklassifisser. Hierdie twee groepe verteenwoordig sowat vyftig persent van die bevolking van die provinsie Wes-Kaap. Die Europese immigrante uit Nederland is onder meer aangevul deur Duitsers en Franse Hugenote.

Britse kolonie

Groot Brittanje neem die Kaap van Goeie Hoop in 1797 vir die eerste keer tydens die Vierde Engelse-Nederlandse oorlog in besit. Nederland is in 1795 deur die Franse Weermag onder die leierskap van Napoléon Bonaparte oorwin. Brittanje wou verhoed dat die Kaap in Franse hande val en die Britse weermag, onder Generaal Sir James Henry Craig vaar na Kaapstad om die kolonie te beskerm namens die Stadhouer Prins Willem V van Oranje. Die goewerneur van Kaapstad weier aanvanklik om enige instruksies van die prins te gehoorsaam, maar na die Britte gedreig het om kragdadig op te tree stem hy in. In Februarie 1803 lei die Vrede van Amiens daartoe dat die kolonie weer onder Nederlandse beheer kom in die vorm van die Bataafse Republiek. Ná oorlog weer uitbreek, word 'n Britse mag weereens na die Kaap gestuur en na 'n slag in Januarie 1806 op die strande van Tafelbaai gee die Nederlandse vesting van die Kasteel oor aan die Britte onder Sir David Baird, en die Britte annekseer die Kaapkolonie in 1805.

Die Britte sit die oorlog teen die AmaXhosa voort en stoot die oostelike grens ooswaarts tot by 'n lyn van forte, wat langs die Visrivier opgerig is, en konsolideer die gebied deur Britse Setlaars aan te moedig om hulle in die gebied te vestig. As gevolg van druk deur afskaffingsverenigings in Brittanje beeindig die Britse parelement sy wêreldwye slawehandel in 1806 en skaf slawerny in al sy kolonies af in 1833. Die voortslepende grensoorloë, ongelukkigheid met die wyse waarop slawerny afgeskaf is en ander verskille met die Britse owerheid lei daartoe dat 'n gedeelte van die Nederlandssprekende bevolking as deel van die Groottrek verder in die binneland in trek buite Britse beheer. Die groep, wat eers as voortrekkers en later as ^*] bekend sou staan, kom in teenstand met swart stamme soos die Zoeloes. Hulle vestig 'n reeks boere republieke, waarvan die Zuid-Afrikaansche Republiek en Oranje-Vrystaat die belangrikste is.

Eerste en Tweede Vryheidsoorloë

Boers at Spion Kop, 1900 - Project Gutenberg eText 16462.jpg Die ontdekking van diamante in 1867 en goud in 1886 het ekonomiese groei en immigrasie aangemoedig wat tot verdere onderdrukking van die plaaslikie bevolking gelei het. Die boere weer Briste indringing in die Eerste Vryheidsoorlog (1880–1881) suksesvol af deur taktiek wat baie meer gepas tot plaaslike toestande is te gebruik. Die Boere het byvoorbeeld khaki kleure gedra wat dieselfde kleur as die veld was terwyl die Britte helder rooi baadjies gedra het wat hulle maklike teikens vir die boereskerpskutters gemaak het. Die Britte keer ondanks teenstand deur die Liberale Party in die Britse Parlement in die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902) in groter getalle terug. Ondanks aanvanklike suksesse en verbete weerstand deur die boere oorweldig die Britse magte die boere as gevolg van hulle getalle oorwig en beter toevoerlyne. Nadat die boer na guerilla taktiek oorslaan slaag die Britte eers daarin om die Boere tot oorgawe te dwing toe hulle die geskroeide aarde beleid en gepaargaande konsentrasiekampe gebruik om dit vir die boere onmoontlik te maak om verder te veg. By die Vrede van Vereeniging word volle heerskappy oor die Suid-Afrikaanse republieke aan Brittanje gegee. Die Britse regering kom ooreen om die £3 000 000 oorlogskuld van die boereregerings oor te neem. Een van die hoof voorwaardes van die verdrag wat die oorlog beëindig het was dat swart mense geen stemreg sou hê nie behalwe in die Kaap Kolonie.

Unie van Suid-Afrika

Na vier jaar van onderhandelinge is die Unie van Suid-Afrika geskep uit die Kaap-en Natal Kolonies en die Oranje-Vrystaat en Transvaalse Republieke op 31 Mei 1910, presies agt jaar na die einde van die Tweede Vryheidsoorlog. Die nuut geskepte Unie van Suid-Afrika was 'n Britse dominium. In 1934 smelt die Suid-Afrikaanse Party en die Nasionale Party saam om die Verenigde Party te vorm, wat versoening tussen Afrikaners en Engelssprekende 'Blankes' nagestreef het. Dit skeur egter in 1939 oor die Unie se deelname aan die Tweede Wêreldoorlog as 'n bondgenoot van die Verenigde Koninkryk. Die regsgesinde Nasionale Party het met Duitsland gesimpatiseer en wou streker rasse segregasie implementeer.

Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika

ApartheidSignEnglishAfrikaans.jpg In 1948 wen die Nasionale Party die algemene verkiesing en word 'n reeks strawwe segregasie wette geimplementeer om die apartheidbeleid te implementeer. Onder apartheid, is mense van verskillende rasse geskei en is swart mense stemreg binne sogenaamde 'wit' Suid-Afrika ontsê. Implementering van die beleid versoorsaak oneindige leed aan miljoene Suid-Afriklaners deur gedwonge verskuiwings, beperkings op beweging, indiensnemning en geweldadige onderdrukking van die stryd teen apartheid. Apartheid knou ook die ekonomiese vooruitgang van veral swart Suid-Afrikaners. Terwyl die wit minderheid van die hoogste lewensstandaarde in Afrika geniet het, in baie opsigte soortgelyk aan die in die "eerste wêreld" se westerse lande, is die swart meerderheid agtergelaat in treme van byna elke moontlike meetbare standaard, insluitend inkomste, opvoeding, behuising, en lewensverwagting.

Apartheid het al hoe meer omstrede geword in die intrensionale arena wat tot sanksies en ontrekking van beleggings gelei het wat gepaard gegaan het met al hoe erger onluste. Die spanning het 'n hoogtepunt bereik in 1984-85 toe die regering met al hoe strawwer teen maatreëls reageer. Dit het weer gelei tot veller weerstand van anti-apartheid beweings (veral die ANC). Die land is op sy knieë gedwing deur die kombinasie van internasionale boikotte en ekonomiese sanksies, stakings, optogte, betogings, en sabotasie. In 1990 neem die Nasionale Party regering die eerste stappe tot 'n onderhandelde skikking toe dit die ANC en ander politieke organisasies ontban en ANC leier Nelson Mandela na 27 jaar in die tronk vrylaat. Apartheid wetgewing is geleidelik geskrap en die eerste veelrassige verkiesing in 1994 gehou. Die ANC het met 'n oorweldigende meerderheid gewen en is steeds aan bewind.

Ten spyte van die beëindiging van Apartheid leef miljoene swart Suid-Afrikaners steeds in armoede. Dit word gereeld toegeskryf aan die nalatingskap van apartheid, maar daar is ook druk op die huidige regering om dienslewering op te knap en sosiale vraagstukke aan te spreek. Die regering het wel baie vordering gemaak wat betref behuising, elektrisiteitsvoorsiening en toegang tot water, en lewenskwaliteit het in baie opsigte verbeter.

Ander name

Suid-Afrika het 11 amptelike tale, wat tweede in terme van getalle is slegs tot Indië. As gevolg hiervan is daar vele aanvaarde amptelike name vir die land. Agt nie-amptelike tale word ook erken: Fanagalo, Lobedu, Noord-Ndebele, Phuthi, Gebaretaal, Khoe, Nama en San. Sien ook tale in Suid-Afrika.

Politiek

CentralPretoria.jpg Hoofartikel: Politiek van Suid-Afrika. Suid-Afrika het 'n twee-kamer parlement wat uit 'n Nasionale raad van Provinsies (of hoër-huis) met 90 lede, en 'n Nasionale Vergadering (of laer-huis) met 400 lede. Laer-huislede word volgens proporsionele verteenwoordiging verkies: helfte van die lede word direk verkies op grond van nasionale lyste en die ander helfte word verkies uit provinsiale lyste. Tien lede word verkies om elke provinsie in die Nasional Raad van Provinsies te verteenwoordig, ongeag die bevolkingsgrootte van die provinsie. Verkiesings vir beide kamers word elke vyf jaar gehou. Die regering word in die laer-huis gevorm, en die leier van die meerderheidsparty in die Nasionale Vergadering is die President.

Tans word Suid-Afrikaanse politiek deur ANC, wat 69,7% van die stemme in die 2004 algemene verkiesing ontvang het, oorheers. Die hoof teenstaander teen die ANC se heerskappy is die Demokratiese Alliansie wat 12,4% van die stemme ontvang het. Die voorheen dominante Nuwe Nasionale Party, warvan die voorganger, die Nasionale Party, apartheid aanvanklik ingestel het, het na 1994 spoedig steun verloor en het op 9 April 2005 gestem om finaal te ontbind.

Politieke partye in die parlement in 2004

ACDP (Afrikan Christen Demokratiese Party)
ANC (African National Congress)
AEB (Afrikaner-eenheidsbeweging)
AZAPO (Azanian Peoples' Organisation)
DA (Demokratiese Alliansie)
IVP (Inkatha-vryheidsparty)
MF (Minority Front)
NNP (Nuwe Nasionale Party)
OD (Onafhanklike Demokrate Patricia de Lille)
PAC (Pan-Africanist Congress)
UCDP (United Christian Democratic Party)
UDM (United Democratic Movement)
VF+ (Vryheidsfront Plus)

Provinsies

Suid-Afrika het tot 1994 uit slegs vier provinsies bestaan: Transvaal, Oranje-Vrystaat, Natal en die Kaapprovinsie. Sedert die totstandkoming van die volskaalse demokratiese Suid-Afrika in 1994, is die land verdeel in 9 provinsies (die provinsie se hoofstad volg in hakies op die provinsie se naam):

Geografie

Kaart_Suid-Afrika.png Hoofartikel: Geografie van Suid-Afrika

Suid-Afrika is aan die heel suidelikste deel van Afrika geleë met 'n lang kuslyn van meer as 2 500 kilometer (1 550 myl) wat oor twee oseane strek (die Atlantiese- en Indiese). Suid-Afrika het 'n groot verskeidenheid klimaatsones, van die woestyn toestande in die Kalahari naby Namibië tot welige subtropiese klimaat langs die grens met Mosambiek. Dit rys vinnig oor 'n bergagtige platorand tot die binnelandse plato wat as die hoëveld bekend staan. Selfs al word Suid-Afrika as semi-droog beskou, is daar aansienlike wisseling in klimaat sowel as topografie. Namaqua park flowers pompes a eau.jpg Die Suid-Afrikaanse binneland wissel van die bergagtige en yl bevolkte Karoo tot gras- en bosveld in die noordelike dele van die land. Die oostelike kuslyn kry heelwat reën en is amper tropies in aard. Die heel suidwestelike gedeelte van die land is weer mediterreens met nat winters en warm, droë somers. Die gebied produseer die meeste van Suid-Afrika se wyn. Dit word gekenmerk deur wind, wat die grootste deel van die jaar met tussenposes waai. Die velheid van die winde het die vaart om die kus van die Kaap van Goeie Hoop in die verlede lewensgevaarlik vir seevaarders gemaak en baie skipbreuke is daardeur versoorsaak. Effens meer oos aan die suidkus van die land, waar reënval meer konstant deur die jaar is, word die Tuinroete aangetref, wat bestaan uit 'n beeldskone groen landskap.

Plant- en dierelewe

Fynbos.jpg aangetref]] Suid-Afrika het meer as 20 000 verskillende inheemse plante, of omtrent 10% van alle spesies op aarde, wat beteken dat dit baie ryk aan biodiversiteit is.

Suid-Afrika se mees algemene bioom is grasveld, veral op die Hoëveld waar die plantegroei oorheers word deur verskillende grasse, lae struike en doringbome, hoofsaaklik kameeldoring en witdoring. Plantegroei is selfs yler in die Noordweste as gevolg van die lae reënval. Daar kom verskeie vetplantspesies voor wat water stoor soos alwyne en nabome in die baie warm en droë Namakwaland. Die gras en doring savanna verander stadig in bosveld in die noordooste van die land met digter plantegroei. Daar is ook 'n beduidende hoeveelheid kremetartbome in die gebied naby die noordelike punt van die Nasionale Krugerwildtuin. ]

Ekonomie

Hoofartikel: Ekonomie van Suid-Afrika

Volgens 'n ondersoek, wat deur Standard Bank gedoen is, is toerisme tans die belangrikste verskaffer van buitelandse valuta vir die land, met 'n inkomste van R 53,9 miljard in 2003 (of sewe persent van die bruto binnelandse produk) - nog voor die goudmynbou, wat R 35,3 miljard verdien het.

Wynbou

Suid-Afrika is met 2,7 persent van die jaarlikse produksie, wat gelykstaan an 730 miljoen liter, tans die negende grootste wynprodusent ter wêreld. Sowat 4 450 wynprodusente is in die land geregistreer.

Danksy die toenemende internasionale gewildheid van Suid-Afrikaanse wyne het die uitvoersyfers sedert die jare negentig skerp gestyg en beloop in 2002 reeds 220 miljoen liter (teenoor 'n skrale 25 miljoen in 1991). Die gewildste soorte vir die internasionale mark is Chenin Blanc en Cabernet Suvignon.

Demografie

Hoofartikel: Demografie van Suid-Afrika

Kultuur

Hoofartikel: Kultuur van Suid-Afrika

Vakansiedae
Datum	Naam	Opmerkings
1 Januarie	Nuwejaarsdag
21 Maart	Menseregtedag
	Goeie Vrydag
	Familiedag	Maandag na Paasfees
27 April	Vryheidsdag	Herdenking van eerste demokratiese verkiesing in 1994
1 Mei	Werkersdag
16 Junie	Jeugdag	Die dag van die 1976 Soweto-oproer
9 Augustus	Nasionale Vrouedag
24 September	Erfenisdag
16 Desember	Versoeningsdag	Voorheen Geloftedag
25 Desember	Kersdag
26 Desember	Welwillendheidsdag